Page 66 [66]
OCR
fentallate litera, quasPerfes una cum Callia Lacedæmonem perferebat, de hofpitio deque amicitia tractantes, non recepit : fed juflit illos Regi renunciare, Nihil efe neceffe pri= varim ad ipfam literas mittere : cateruns fiperfpicuum forct illum bene velle Lacedamoniis & Gracis, ipſum quoque illi pro viribus futurum amicum. Quod fi deprehendererur i sfidias tendere ne putet, inquit, quod me fit habiturus amicum , etiam vehementer multas ab co recepero epiftolas. Quid hocanimo fublimius, cui in ommibus rebus gerendis hic unicus erat fcopus, confulere Reipublica commodis ? LX VIII. Quum miro effet affectu erga liberos fuos, dicitur aliquando arundine pro equo confcenfa , unacum pueris luffe dómi. Id quum forte vidiflet ex amicis illius quoque liberorum parens eſſer faétus : feſtive ſubindicans, eum jufum non effe levitatis, fed pietatis : nec hoc agebatvideri poffe ineptum el, quimodo expertus effet, quam ingens fit affetus caritatis parentum erga filios. LXIX. Quumaffidacbelligerareturadverfus Thebanos, acin prælio quodam yulnus accepiffet , Antalcidas, ut fertur, ait} Praeclara dottrine tua praemia recipis a Thebanis, Agefilae, quos quans nec vellent bellare nec feirent, bellare doeueris. Nam ajuntrevera, Thebanoscrebris Lacedæmoniorum adverfus ipfos expeditionibus multo bellicofiores eflefactos, quam antea fuerant. Eoque Lycurgusille pri{cus legum conditor, in legibus quæ vocantur Rhetræ, veluti dicas oracula a Diis profeta , vetuit fæpius cofdem belJo lacefli, ne hoftes ufu bellare difcerent. Quamquam hoc Apophthegma non eft Agefilai. LXX. Audieratfociosmolefte ferre tam.crebrasexpeditiones , præfertim quum ipfi permulti Lacedæmonios numero paucosfequerentur. Agefilaus itaque volensoftendere quanta cffet Lacedæmoniorum multitudo, juffit univerfosfocios fimul confidere permixtosinyicem , Lacedemoniositem feparatim folos. Mox per preconem edixit, ut primi omnium furgerent figuli: hi quum furrexiffent, fecundo loco per præconem juffit furgere fabros ærarios : deinceps architectos , ac domorum opifices, fimiliter & aliarumartium fingulos. Ita fastum eft, ut propemodum focii furgerent omnes, Lacedzemoniorum vero nullus, eo quod Lacedamoniis, qui militiæ parantur, interdi€tum fit, opificium aut artem fedentariam vel exercere vel difcere. Hocfa&orifit Agefilaus Videris ,inquit, 9 viri, quanto pl ves nos educimus quam vosì Hoc firatagemate duxinclytus demonftravit , non perinde referre quam numerofum militemeducasin pralium , ut quam fortem & exercitatum. LXXI. In pugna Leuétrica, quum Lacedzemoniorum multi fugiflent, gue Jegibus pœnas dare deberent, Ephori reputantes, civitatem viris defertam egere militibus, cupiebanteam ignominiam militibus remittere, fi-| mulquefervareleges. Deliguntigitur Agefilaum novarum, legum conditorem. Ts prodiens in fuggeitum, Ego, inguit 5 aliasleges baud quaquam laturus fum. Nequeenimhis quas ha-! betis aut additurus fum aliquid, aut detratturus, neque quicquam omnino mutaturus. Sed mihi rectum videtur, ut leges quas habetis, a die craftino roburhabeant &cauctoritatem. Eo commento vir folers fimul & preefenti civitatis neceflitati confuluit, & periculofum mutandarum legum exemplum exclufita Republica , uno tantum die legibus abrogaus. LX X11. Exemplum erat prefentis& imperterritianimi, quod quum Epaminondascum admirabili impetuac! procellairrueret, adeo ut Thebani fociique jam de victoria’ gloriarentur, nihilominus Agefilaus tutatus eft Spartam civitatem: in qua tametfiperpauci erant, tamen hoftes coegi domum reverti. Hoc quocumque nomine voceslice-' it certe Apophthegmadicinon potet. LXXIII. Ur hoceratfortitudinis , ita quod diéturus, fum confilii prudentiaque laudem habet. Quum pugnareturapud Mantineam , admonuit Lacedamonios, ut cateris omiſſis omnibus, in unum Epaminondamintenderent vimprelii, dicens, Soloscordatos eſſe viras fortes y boſque fodos effe anttores vittoria. Traque filunc, inquit, ceperimus far cillime caterosin poteftatere noftram redigemus y utpote vecordes nullinfque pretii ; quod & evenit. Nam inclinante ad Epaminondam victoria, quumnonnullorum fuga ficret , adhortantiilli ſuos, &afugarevocanti, Lacedæmonius quifAgefilao a fuga reverfi, jam ancipiti Marte cum hofte depugnarunt, fic tamen ut multo inferiores Thebani, multa preeftantiores Lacedæmonii viderentur. Hac arte prudentia ducis confuluit incolumitati fuorum , qui fuerant haud dubie perituri: fimul illud docuit, in bello plus habere momenti unum vere prudentem & cordatum, quam turbam imprudentium, 3 LXXIV. Quum Spartanos pecunice deficerent ad bellum, eo quod alerent externum militem , Agefilausin Ægyptum profcétus eft, ab Thaco /Egypti Regeaccitus ſtipendio. Cærterum Agefilaus ob corpus incultum ac ve(tis vilitatem venitincontemptum ejus gentis hominibus, qui fperarant fe vifuros Spartanum Regem talem, qualis efet Rex Perfarum, corpore decentifime ornatum : per~peram fane deRegibus fentientes , quos externo cultu putarint æftimandos potius quam animi virtutibus. Nihilille quidem de cultusac yictus fimplicitatemutavit, {ed interimoftendit, majeftatem,dignitatemque Regiam non ve» ftium fplendore , fed prudentia ac fortitudine parari oportere: graviterque taxavit vulgares Monarchasquibus fi dia» dema, purpuram aurum & gemmas detrahas, nihil yideas præterea Regium. Quin eodem facto declaravit infignem erga patriam pietatem, qui ob publicam utilitatem non gravatusfit in Ægyptum proficifci : nec ætatis jam feræac vergentis ad annum octogefimum exculatione uti yoluit, quo minus apud Barbaros ftipendium faceret, modo Reigefilaus in Ægyptum profeétus Tacho Regilaturus fuppetias, quoniam corpore erat pufillo, his verbis a Rege contemptus eft, Parturiit mons, Jupiter metuit, at ille peperit murem. Idutaudivit Agefilaus, Atego singuit, aliquando tibi videbor leo. Nam poft, quumilli non adeflet A gefilaus, regno pulfus confugitad Perlas. LXXV. Cærerumubi quos educturus erat inaciemy confpiceret ob imminens periculum formidolofos, partim propter hoftium multitudinem ( erant enim numero dus centa millia) partim ob ipforum paucitatem, decrevit an=re confliétum rem divinam facere, veluti captatarus aufpi vol literis inverfis victoriam infcripfit, deinde jecur ab arufpice acceptum fuppofuit manui que clam {eripturam habebat, diuque tenuit, fingens interim fe deliberabundum ,ac dubitantis fpeciem præ fe ferens, donec literarum figure jecinori imprimerentur ; moxque militibus quosin laciem educturus erat oftendit , dicens , Deoshis literis cerie portendere victoriam. Illi vero exiftimantes fefe certum habere fignum future yictoriz, vehementer animatiſunt hd pugnam. Hic dolus multo plus valuit quam oratio quamvis prolixaac meditata. Erhoc Stratagema eft, non Apophthegma. LXXVI. Cum hoftes Agefilai exercitum folla cingerent, id quod facile poterant ob multitudinem, ac NeGtabius, cui fuppetias ferebat, cenferet erumpendum, & cum hofte conferendas manus, ne quod inftituerant perfi\cerent, ille negabat impediendos hoftes, qui pares hoftiDO effe tuderent, non fuperiores. Siquidem fofla utrifque ladimebat confligendicopiam. Porro quum parum abeffet quin foffa coiret, per hoc anguftum intervallum inftruxit quod rat reliquum militum : ac inter partes commifla pus gna vertit illos in fugam, hoftiumque ingentem ftragem edidit paucis militibus quos fecum habebat , atque ex præda magnam pecuniarum vim mifit Spartam. LXXVIL Deceflit ab Ægypto patriam repetens, morbo implicitus in portu qui Menelai dicitur. Moriens autem mandavit iis quiaderant, ne quam fiétilemaut alias imitatam corporis fuiimaginem facerent, St quod, inquit, ne omnes quidem fatua, quum fint vilium ac nullius rei opifi= cum opira, illuſtrabunt mei memoriam. Quis non miretur in bellatore pectus tam Philofophicum ? LX XVIII. Crebro folevinconcione admonere mili» tesfuos, ne captivos ut facinorofos cruciarent, fed ut ho-~ mines fervarent. Infantibus etiam in bello captis providit ut inunum locum comportarentur, ne mutatis caftris reliGi perirent. Eamdemcuram impenditfenibus captivis, ne quoniam fequi non poflent, a canibus lupifve difcerperen» tun
