Page 45 [45]
61 LR ac
tyrannis, ex fofe habeatoportet domefticum aliquid ac fa¬
miliare, quodipfam diffolvat. Traque irafcendi afliduitas,
ac frequenterin iram impingere, habitum peryerfum gi¬
gnitin animo, quem appellant iracundiam, huc tandem
deducens hominem , ut facile commoveatur, utque fit
amarulentus ac morofus. Poftquam animus redditus eft
ulceroſus, ac leyes ob cauſas ægreſcensac de quibuſlibet
movensquerimonias, non aliter quam ferrum tenue & in¬
validum, non fert denuo feulpentis manum. Cæterum ra¬
tio judex, quæ protinus inftatac premit iracundiam non
ſolum præſenti medetur malo, verum etiam in reliquum
tempus firmum reddit animum, utnon facile morbo ten¬
tetur. Mihi quidem igitur polteaquam {emel atque iterum
repuliffent Lacedæmonios, tum ut videbantur inyincibi¬
les, poftea nullo in prælioab iifdem fuperati fant. Jamenim
intelligebant , ratione prudentiaque victoriam cfe paran¬
dam. Videbamautem, nonfolum frigore obfufo definere
iram , quemadmodum dixit Ariftoteles, verum etiam mem
admotoexftingui. Quin etiam per Jovem fubito oborto
gaudio multis, juxta Homerum, cfforuit, atque exporre¬
tus eftanimus iraturbatus. Itaque mihi perfuafum eft ,
nanomnino malumeffe immedicabile, fi qui modo velint.
Neque enim ira femper ex magnis ac validisinitiis oritur ;
fedvel di&erium, vel jocus, vel ridere quempiam yel in¬
concitant. Velut Helena fratris filiam alloquens:
Elettra virgo longa temporis mora
Me fari adegit.
Et cetera que inibi fequuntur , viciffim audit ayirgine:
Nunc quidem (ero fapis,
Qua tum penates turpiter reliqueris. i
Ttidem Alexandrumoffendit Clithenes, qui cum in convi¬
vio circumferreturingens patera : nolo; inquit , Alexander
bibendo committere; ut mihi fE{culapio fit opus. Quem¬
admodum igiturflammam pilis leporum aut ftuppis paleif=
que fuccenfam , facile eft cohibere > quod fi corripuerit fo¬
Iida, ac fpifitudinem habentia, mox corrumpit ac fimul
perdit, Surfum invalefcens, opera fabrorumardua, ut dixit
Æfchilus: Ita qui ftatim initio in iram animadvertit » dum
videt paulatim ex levibus dictis, ac ftuppea {currilitate fu¬
mare & incendium colligere ,non opushabet magno nego¬
tio, fed frequenter ipfo filentio ac negligendo reftinguit.
Namut incendium, qui non addit materiam exftinguit, fic
& iram quifquis nonaluitnafcentem, nec cam flatu conci¬
tavit „feipfum fervatac fubtrahit incendio. Proinde, quam¬
quamalioqui multa dicens & præcipiensutilia Hieronymus
mihi tamen non fatisfecit in hoc quod dicit, ob celeritatem
in nobis non effe fenfum ire nafcentis, fed nate dumtaxat,
ac præfentis. Neque enim ullum eft vitium, quod dum col¬
ligitur ac concitatur ,habeat æque manifeftam originem &
incrementum, quemadmodum erudite nos docet Home¬
rus, dum Achillem quidem mox eveftigio facit animo dif¬
cruciari, diéto proyocatum. Sic enimait:
Sic ille, hunc nubes contexit nigra doloris. À
Agamemnonem vero quamquam multis verbis provoce¬
tur, tamen inducit lentum ad irafcendum. Ea {i quis fta¬
tim initio fubtraxiffet illis, ac progredi yetuiffet,non cout.
que increviffet difcordia. Proinde Socrates, quoties fenfit
fefe acerbius commoveri, adverfusamicorum quempiam,
velut ante tempeftatem ad quemdam marinum {copulum
perveniens, remittebatvocem, ac vultu arvidebat, faciem¬
que placidiorem oftendebat. Itaque alteram in pattem de¬
fleétendo atque in diverfum nitendo quam quo vocabat af¬
fectus animi, fervabat feipfum inconcuflum & inviétum.
Eft enimquoddam, 6amice, iræ, ceu tyranni, difolven¬
diinitium , ſinon obremperes , necaufcultesilliim peranti,
‘utacriter vocifereris, ut trucifisad{pe&u,utcedastei plum,
fed fi quiefcas, nec iram ceu morbum jaétatione Corporis
& clamore reddas vehementiorem. Nam ea quæ facere
{olent amantes, dum adlafciviunt, dum occinunt > dum
«coronant fores amica, habent utcumque alleviationem,
Hon ingratam nec inelegantem: È {
Adveniens autem non clamore effero, cnjns y
Aut quis, fed fixi diletta bafia amica,
Hec injuria ſi ef, fateor, fur Injurius.
Praterea que permittunturlu gentibus, complorareac la¬
VN D DA:
A) mentari, bonam doloris partem una cum lacrymis edu¬
|cunt. Contra, ira vehementius incitatur his quæ faciunt
acdicunt quiea funt occupati. Proinde quiefcere optimum
cft, aut effugere aut occultari, fefequead filentium velut
in portum recipere , quemadmodum folent qui fentiunt
morbum comitialem oborientem » he concidamus ,autpo<
Uus ne in quemquam irruamus. Nam in amicos& potifli¬
mum & frequentiffime irruimus. Nec enim amamus
omnes, nec Omnibus invidemus, nec omnes metuimus.
Cxterum nihil eft quod non inyadat & in quod non faciat
impetum ira, fed irafcimur tum inimicis &amicis, tum li¬
berisac parentibus, ac per Jovem etiam Diis, denique be¬
ftiis ac vafis anima carentibus, quemadmodum fecit Tha¬
myrisi ¬
Cornuque rumpens auro id obvintum lices
Modulofyue rumpens fidibus intenſe lyra.
Ad Pandarus, feipfum devoyens, nifiarcusmanibus cone
fraétos in ignem conjiceret. Xerxes vero etiam ipfi mari
notas ac plagas incuffit,-ac monti mifit epiftolas: Athoin¬
felix, ad caslum ufque porreéte ne meis operibus facias la¬
pides magnos & ad eruendum difficiles, Alioquiexcifum te
projiciam in mare. Multa enim funt horrenda,qua defignat
ira, multa rurfus ridicula. Quapropter nullus eft animi
morbus, qui magis vel habeatur odio , vel contemnatur
magis. Profueritautem utraque confideraffe. Egoigitur,
ne{cio quidem an reéte fecerim , attamen cum hinc meden¬
difeciffem initium, quemadmodum Laconesfolent in He¬
lotibus (fic enim illi vocant homines mediæ conditionis ,
inter fervos &ingenuos) oftendere, quam foeda res effet
ebrictas, ita ego in aliis didici qualiseffetira. Acprimum
quidem, ficut Hippocratesait , eum morbum effe gravifli¬
mum, qui faciem ægrotantis quam maxime mutetin diver¬
ſam: ita confpiciens alios obiram maxime mente moveri,
ac vultumimmutantes, colorem »inceffum , vocem, indi¬
verfum yertere, hinc yelut imaginem ejus mali mihi finge¬
bam admodum dolens, fi quando tam formidabilis & com¬
motus videreramicis , uxori,ac hberis, non tantum adfpe¬
étu truci, & ad confuetudinem inamoeno, verum etiam vo¬
cem emittens immitem & alperam , quemadmodum in
alios familiares incideram, qui neqtie mores , neque for¬
mam , neque fermonis gratiam , nec affabilitatem & comic
tatem in colloquio , præ ira fervare poflent. Itaque Cajo
Graccho, qui fuit Orator , & moribusacerbis, &in dicen¬
do yehementior, fiſtula erar modulata, qua cantores vocem
paulatim vel intendunt , vel remittunt > tonos ad id aptos
occinentes. Hanc fervus tenens dicenti adftabatatergo,
tonumque accommodabat placidum ac manfuetum, quo
(clamorem illius reyocabat, vocifque contentionem & a¬
fperitatem adimebat. Quemadmodum arguta paftorum
cera compacta perftrepit fiftula, modulos fomnum conci¬
\liantes blande occinens, ita Oratoris iracundiam fedabat.
62
ftetulerim, ff in ira {peculum adferret , quemadmodum
nonnullis offerunt, ubilayerint nulli ufui farurum. Cete¬
tune fi quis {eipfum contempletur, preter naturam affe¬
étum conturbatumque, non param habeat momenti ad ine
famandum ire morbum. Nam & Minervam ajunt qui jo¬
cofis fabulis deleétantur , cum tibia caneret a Satyroadmo¬
nitam nonadvertifle quidem tum animum:
Non te decet forma ifta, mitte tibias,
Sume arma, buccas, ut decet, componito.
Creterumubi figuram oris vidifletinamne quodam, offen¬
[m tibiasabjecille , quamvisars deformitatisfolatium sha¬
bet aptam modulationem. Ac Marfyas,ut yidetur, capi¬
{tro quodam ac folliculis ori circumpofitis per vim flatus
ftridorem cohibebat & vultus deformitatem corrigebat,
\ atque inaequalitatem celabat:
Auro fulgenti hinfutum caput undique cinxit y
Ac tenerum loris os a cervice revinttis.
Ediverfo, irainflans acdiftendensindecore vultum a fæ.
diorem ctiam yocem emittit & infuaviorem:
Fides movendo non movendas mentium.
Mare quidem cum ventis turbatum, al gam & fucum reji¬
Cit ,ajunt purgari. Verumira, animo exceftuante & inver¬
fo, {ermones rejicit impudicos, amarulentos ac {eurriles,
quibus primum ipfos loquentes confpurcat, oppletque infa¬
mila, quippe qui taliafemper quidem in ſeſe cotineant gii
que