Page 23 [23]
I TERA AREA DI PERONI SS, sù (3)
neceffe eft, quem fingete ad alienam mentem , id demum eft, nulla ratione fta¬
ture habita, aliena vette velle uti, quod ftultifimum effet. Coacta illa imitatio
non exiguo elt impedimento res dignas di&u, potiùs quàm verba Latina , quærenti;
paritque etiam frigidum, languentémque & laciniofum ftylum ; cim fauni inge¬
nium fequenti & rerum ftudiofo, neque defit argumentum utile, neque commo¬
da oratio, quà id veftiat, que & multò gratior, ac virilior eft. Quod experiaris
licet, fi Erafmi noftri feripta cum Longolii, Bemli, aut Sadoleti lucubrationibus
contendas. Mihi certè fomnus obrepit, dum has lego; iis verò mirum in modum
excitor atque afficior. Sed de his legendus noftri feftivifimus dialogus, quem Ci¬
cerontanum inferipfit. |
Potuit ergo Erafmus inter primarios fæculi fui Philologos honoratum locum
obtinere , fi eorum tantùm difciplinas attigiffet ; fed fublimius ejus erat atque
erectius ingenium , quam ut in inferioribus illis artibus confenefceret. Itaque
fe fead Theologiam contulit, ad cujus tamen cognitionem fibi comparandam Lina
guarum, humaniorumque Litterarum peritia felicifimè ufus eft. Ejus ætate prin¬
ceps illa Difciplinarum , omni ferè aliarum ornatu exuta , colebatur , & cum
ftyli barbarie conjunéta præterea in ea erat ineptia atque infcitia ratiocinatio¬
num acutioribus prorfus intolerabilis. Cùm eam univerfam niti oporteat aut
Sacrarum Litterarum auctoritate, aut antiquiorum Chriftianorum teftimoniis ; nee
Grexci, nec Latini Patres,imo ne utriufque quidem T'eftamenti tabulæ ,ex Latina
vulgata Interpretatione , intelligebantur. Ad eam ergo barbariem profligan¬
dam , difcutiendafque tenebras, Cimmeriis obfcuriores, cùm alii viti dogi,
tum etiam Eraſmus nofter , elegantiorum Litterarum ftudia , maximo fucceflu,
adhibuerunt ; nec quidquam profećtò ei deerat , ad Scripturam Sacram accura¬
tè intelligendam ; preter Lingus Hebraic notitiam , quam dumtaxat deliba¬
verat. Ceterùm Scholafticorum fuperiorum proximè ætatum Interpretum ac
Theologorum pertefus, & ipfos fontes adiit ,-& rivos antiquorum faculorum,
propiùs a fontibus derivatos , propemodum exhaufit. Quem enim Scriptorem
Ecclefiafticum , qui eo quidem tempore exftaret , non excuffit ? Quem, datà
occaſione, non laudavit ? [mo vero cùm nullæ quorumdam effent editiones , quæ
ferri poftent,, novas incredibili labore in fuum & aliorum ufum adornare ag»
greffus eft ; & prafertim quidem Hieronymi & Auguffini lucubrationes immen¬
sà mendorum copià expurgavit , {purias 4 genuinis Critico acumine difcrimina¬
©
vit, & nonnullas etiam à capite ad calcem interpretatus eft. Ad hee , qua:
fi colophon , tranflatio Novi Teftamenti , atque Adnotationes in omnes ejus
libros acceffere. De hifce & multis aliis omnis generis Scriptoribus ; accura¬
tiùs ab co editis , confulendus vigefimus o@avus Epiftolarum ejus liber ; ex quo
quantis vigiliis ac fudoribus hac omnia ci conftiterint liquebit. Vix credet,
qui eum evolvet , viri unius vitam atque induftriam potuiffe tot ac tantis labo¬
ribus fufficere.
Dum autem Era/mus ex ipfis fontibus , aut limpidioribus, ut exiftimabat, ria
vis, Theologiam Chriftianam hauriret , eos minimè imitatus eft, qui id quod
cupiunt in iis quærunt , eaque quæ ipforum indoli confentanea funt ex lis-refe¬
runt. Alii naturà contemplationum arduarum ; tixarimque, qua ex iis nafci
folent, amantes, iis le&is de folis myfteriis loquuntur ; que non tantim defen¬
dere acerrimè parati funt, fed & fubriliùs interpretantur , interpretationé{¬
que fuas mimis probantes vehementiffimè infe&antur; unde Juigia oriuntur, que
poftea calamitates innumeras pariunt. Alii non tamReligionis ipfius , quàm veftis,
quà indui folet, ftudioft, in antiquis monumentis nihil preter rituum ac cærimo¬
niarum veftigia indagant , atque in fua illa inveftigatione nihil inveniunt præ¬
ter ca que ad externam Religionis fpeciem pertinente , & quorum neceffitatem
preter modum urgent, ejufque non ita obfervantes facilitis quam par elt pro¬
feribunt. Utrique autem, & hi & ili, ae Chriftiana , que in timo¬
om. d. È re