Page 102 [102]
88
COGNATI; Tonderipecwmonradi debet:ad vivum
radi.
In principes graviora confuetis ve&igalia erigentes,hacmè¬
tito laudata fententia,&in omnium ore verfari folita,dicitur. Ti¬
berius Emilio Re&o Zgypti prætori teferipfit: Boni paftotis
eft,rondere pecus, non deglubere, quam fententiam paulo aliter
extulit Dion: #de19/ ss minean äh aon mtg tA Bova:
quod eft: Tonderi pecus meum volo,non radi: nimirum humani¬
ter; haud mancipiorum modo traétandos prouiriciales innuens.
Sunt enim qui rem exactius, quam fat élt, ic motofiusexcutiunt,
ad vivam cutem refecant, quod alio proverbio ad vivuin vfque
radere dicitur.Gregor. Theologus lib.2 Sentent:
Moula uird xo TELYES» Ang Had
Arigarartvs dl} ciugirar pas ved,
Mulgetvelbircos,fi velit, paſtor malus.
Sed elicit pro laé&e fanguinem merum,
Di&o Tiberii convenit illud Plauti: Sed utrum ftriétin ne at¬
ronfurum dicam,an perpectinem. Namitriétimrondere, eftad
cutem tondere, quod oh ged xeigey Gracidicunt: per peétinem,
eft paulo longius à cuce interpofito peétinerondere. Sic Græcis
duo tondendi genera funt, oxeeQior & xin sillud ftri€tim, hoc fe¬
cus.[ Lege Chil.proy. Bont paftoris eft, condere pecus, oñ deglu¬
bere.]
Quiluxuriofus eSF.necelfe cStut & avarus fits
Sermo hie etiam tota Gallia diffipatusac difperfuseft. Dro e¬
nim vitia hec, quamvis inter fe contraria effe videantur,ramen
cõjun&a lunt : nam luxuriofi multas folent profundere pecunias,
&ideo,ut pecunia fuis voluptatibus fatis fit,avati effciuntur. Ci¬
ceropro Rofcio: Inurbeluxuriescreatur, ex luxuria exiftat dva¬
titia neceffe eft, exavaritia erumpat audacia : inde omnia fcelera
ac maleficia gignuntur, ut ex Catonis verLis inquit Gell. lib. 11.
cap.2.Luxuria enimécluxus profufam impenfam fignificant-hine
loxuriofussinre familiari folutus. Avaritiaautem eft yehemens
cupiditasin pecunia:quam Plato in Gorgia defcribit:
Pifcariin aqua turbida.
Pifcariin aqua turbida dicuntur vulgari proverbio, qui ex pu¬
bliciscalamitatibuspriuate foliti (unt veilitatiftudere,tempus 06
ampliusrapinæaccommodatü habentes, preter illud, quo omnia
ad miferabilem quandam confufionem nutant, Quemadmodum
autem é publicis incommodis illora profpera dependet fortuna,
ita vicifim ipforum infortunium è bono publico. Galli ficexpri¬
munt:; Il n’ yapefche qu’ en eau trouble.
Cupiditati nihil ſatis.
Seneca ad Helbiam matrem, Cupiditatinihileft fatis, natura
etiam fatiseft parum. Hac fententia nihil celebratils. Cupiditas
enim immodica eft, & prede femperintéta.de qua vide plura in¬
fra in adag. Cupiditas inhians. Demofthenes contra Ariftog.
Nullus corum quibearifunt & felices,terminum aut finem habet
cupiditatis habendi.
AQiAspenugne ardere Addo di sd.
Extat apud multos Græcos fcriptores Apollinis Pythii oracue
lumin hanc fententiam verfu hexametro pronunciatum :
AP rozen gta arderon iri, ano j sdr.
Huius oraculi mentio firapud Plutarchumin Agide: ubi dum
Ly{ander,Mandroclydes, & Agefilaus, bonorum zquationem &
legem agrariam fuadent, in argumentum tum boc oraculum, ti
alia vecum refponfatrahune. Atqueimbi pulchra gradarione, mul¬
ta populariter contra Lacedamoniorum auaritiam dicuntur, qua
cosmarime illaudaros faftos elle teltatur Ifocratesin Philip, O¬
racula autemilla, vitari pecunix ftudium, vt Sparta peftiferum,
iubent. Hinc Cic. lib.2. Officiorum « Itaque quod Apollo Py¬
lhius oraculo ædidit: Spartam nulla realia, nifi auaritia effe peri¬
uram:id videtur non folum Lacedemoniis,fed & omnibus opu¬
entispopulis prædixifle.
Cupiditas inhians
Solenne &vfitatumeft Gallis noftris, avaritiam five cupidita¬
tem hiantem dicere,hoc eft immodicam, & predzfemperinten¬
tam. Translatio eft fumpta ab aviculis nidulariis. Cic. in Ver.
Nam Verremfemperavaritiahianti atque imminenti fuiffe. Ta¬
citusin Gal. Hiantesamicorum cupiditates ipfa Galbz facilitas
intendebat. Hinceft,utavari dicanturdevorare lucrum: fumpta
metaphora à canibtis voracibus qui oftenfo illiscarnis frufto, ma¬
lisincrepant, & mandentium fpeciem præbent, geftientesavidi¬
tate, & gannientes. Cicer. proFlacco: At molefte fert civitas,
credo: amiffum et enim prater fpem, quod erat {pe devoratum
lücrum. Quæloquendiratioeftalia;quam cum dicimus, Devo¬
rare rædium vel moleftiam : &, Devorare verbum imprudens: de
quibus & aliis, favismulta nobis di&a ſunt ſupra. De cupiditate
etiam diximusante inadagio, Cupiditati nibil fatis : & poft, Aui¬
dius, Experientiaetiam oftendit, cupiditatem illam auaræ men¬
tis, ipfinicam effe. Ideo mulea graues fententix ea de re extant.
qualis cite
Crefcitamornummi;quantum ipfa pecunia érelcit.
Item:
Crefcentem fequitur cura pecuniam,
\
Maiorumque fames:—
Nunquam feum benigne.
Vulgo dicunt deauaris'& teħacibus :Hic nunquam fecum bez
nigne & liberaliter egit: fro siau more A moin Up witi Bii¬
d&usBrixio eb refpexiffe videtur quum fcribit : Nonintellgunt
quid fit, hominem optime de fe mereri,
Nomadicam vitam agere.
Nornadicamagere vitam proverbialiter dicuntur vagabundi;
quique fedem fta ilem &eertam nullam habent, fed modo hue
modo illuc oberrant & divagantur, tempus inutiliter abfumen¬
tes, incerti, iuftabiles, & inconftantes, danse. Eft & alia meta¬
phorica fignificatio, quum Pliniüs lib.27.cap-4. vagum babere¬
nomen dixit, qui iaconftantes; & multis opinionibus obnoxii
funt, putantes & approbantes verum eſſe quod falfum eft, vel fal¬
fum effe quod verum eft,velcertum pro incerto. Talesautem êt¬
iam Nomadicam vitam agere dicuntuf: quonidm illorum ani¬
mus vagatur,hoc eft,inconftans &inttabilis eft. Budzus Longo¬
lio : Tranfiit ad vitam ingloriam & Nomadicam. Nomades Afri¬
ce populi, inter Zeugitanam & Mauritaniamfiti, ftationem cere
tam non habent, nët domicilium fixum, vt paftoritiam vitam a¬
gentes:qui poſtea, verſa 0 inu, Numidæ appellati funt. Plin.lib.s.
Cap.3.6.54. feribit, Numidas Nomades dici, à permutandis pa¬
bulis mapalia fua, hoc eft domos plauftriscircumferentes. vide
Vagi dicuntur. Vagabundis enim populationibus vtin Sarma¬
tia Hamaxobita,errantes,& reipecuarie dediti, nomen hocad¬
eptifuntà Grecis, quibus voude paſco fignificat. Erat enim ea
ens reipecuarigin primis ftudiofa: &obidad letiora pabulay
herbis vno in loco depaftis, magalia & papiliones fuos curribusa¬
lio cransferebant.
Cynice viuere.
Cynice viuere prouerbialiter:dicuntur, qui mifere vivunt; ve
filiquis;&leguminibus,quique viliffimis cibariis fe rolerant,atq;
faftentat, nam taliserat Cynicorum philofophorum victus, quod
è Luciani Cynice intelligi pote, &ex verfibus imprimis elegä¬
tibus Petronii Arbitri:
Quid faciantleges, vbifola pecuniaregnat?
Autubi pauperras vincere nulla pore?
Ipfi qui Cynica traducunttemporaccena;
Nonnunquam nummis verba folent emere:
Ergojudicium nileft nifi publica merces,
Atque equesin caufa qui feder, empta probat.
Ceenaquoque Hecates & ovis luftrationum, ut mendici, & fepiig
crudis vivebant: inde & digna facris Hecates apud cundem Lu
cianum dicitur Hecale mulier pauperrima, quod Ccena Hecatas
facraa pauperib. raperetur : de qua Ariftophanes in Pluto,Lucia~
nus in dialogo Diogenis & Pollucis, item Charontis ac Menippi,
De Hecale,Plautus in Ciftellaria; Siquidem eris ut yolo,ntquany
Hecale fies. Ovidius:
Gurnemoeft Hecalen, nulla eft que c@perit Irum ?
Nempe quod alter egens,altera pauper erat.
Habet quod deest.
Brevitate orationis è populari fermone ufurpatur, dicfturqua
is habere quod defit, quifuisbonis ira abftinet ac parcit, uti cide.
effe videatur:&.quinon expletcupiditates naturaleis,ac necefla_
rias : contra, habere quod non defit, isquinon invitus, quique lì
beralicer & jucunde ucitur iis que habeat,cum opus fit,& cumte
poſtuler: quinon defoditea que quafient. Horatius epift.2 [i
Sed quod non defichabentem. È
Is enim habet quod non defit, qui f{umptus facit moderatos, &
fructibus,aut vectigalibus fuisequales. Quod fidivesfumptug
faciat fuis fru€tibus majores, huic eriam res tuæ deerunt. Luxu,
riofo enim, & profufo bomini, quantumvis locupleti, defunt a
mnia.Sumptusigiturcenfum ne fuperer,ut alibi (cripfimus. Vul
go etiam dicifolet, Avaristam id quod haben udeeffe,quam quog
non habent: propterea ícilicet, quod iis guæ habent, nonaudeng
vu. His fimilia funt. Horatius Od.16.l1b.3.
Magnasinter opes inops.
Sic Plautus in Aulularia: Tenaces nimium dominos noftra tay
tulit‘ quos Harpagonas, Harpyias,& Tancalos yocare foleo,in o,
pibusmagnis pauperes, & fiubundos in medio Oceani gurgita
Nulla illis fatis divitiae funt, non Mida, nov Creefi, non omni
Perfarum copia explere illorum Tartaream inglyviem porel Si
gnificarautemHoratius,vel opulenuflimoshominesinopesel x
atq; egentes, fiaugendi cupidicate inflammati, fumptum facery
non audeant. dem od.17.Epodi:
i Egensbenignæ Tantalus femper dapis.
Videntur quidem hac pugnare,copiolum efle &egere: fed cacy
Tantali, & Tantali fimilium pena,utin media rerum copia ege
ant.Idem epiſt.2.lib.1. ì Fe
: Semperavaruseget. —
ili cnim femperaliquid deeft. Nunquam enim expletur diuitia
rum fitis. quinetiamiis qua haber, eget, Nihilrefert, verum
uarus habeat, annon habeat, cumei defint ea qua habet. id el
cumiisrebus, quas velfuolabore peperit, velbeneficio fortuna
nal