OCR Output

LXXXIII

waarbij deze opheldering geplaatst is: Volume fot rare qui renferme une collection de 1200 Proverbes
en quatre langues. La partie française a été faie par J. Barbier.
Een ander onderdeel van dit geheel zal dan warschijnlijk moeten zijn, hetgeen in dien zelfden Katalog
(3e Abth.) p. 368 n. 8172. aldus was opgegeven:
Tanua Linguarum, sive modus maxime a:commodatus, quo patefit aditus ad omnes linguas
intelligendas, industria Patrum Hibernorun soc. Jesu qui in Collegio eiusdem nat. Salman¬
ticae degunt, edita Salmant. 1611. 4°.
met deze opheldering: Volume fort rare, contenant une collection de 1200 Sentencias morales en espagnol
avec la traduction latine à côté, et suivie à la jn d’un Dict. Lat.-esp.
Tot zoodanige vermoedens leidt niet slechts de overeenkomst der titels, maar nog meer het gelijke

aantal van 1200 spreekwoorden.

78. Spiegel van den ouden ende nieuwen Tijdt, bestaende uyt Spreeck¬
woorden ende Sin-spreucken, ontleent van de voorige ende jegen¬
woordige Eeuwe, verlustigt door menigte van Sinne-beelden met Ge¬
dichten en Prenten daer cp passende; Dienstigh tot bericht van alle
gedeelten des levens; beginnende van de Kintsheyt, ende eyndigende
met het eynde alles vleesch. Door J. Cats. Elck spiegle hem selven.
In ’sGraven-Hage, by Isaac Burchoorn, Boeck-drucker, 1632. 4°.
(pp. IX. 528.)

[DUPLESSIS, n. 17. HARREBOMEE, n. 18.]
J

Geen dichter heeft ooit zooveel voorliefde voor spreekwoorden laten blijken om die op de zedekunde
toe te passen, als de alom bekende Jacob Cats; onder wiens tallooze gedichten dan ook slechts weinige
zullen gevonden worden, waarin niet een of meer spreekwoorden zijn te pas gebracht. Aan die neiging
heeft deze gemoedelijke zedeprceker opzettelijk den lossen teugel gevierd door hot vervaardigen ven zijaer.
Spiegel van den Ouden ende Nieuwen Tijdt, welk werk, volgens zijne eigene verklaring in de
Voorrede, bestaat «in een nieuwe versamelinge van oude spreeckwoorden en byspreuken; uyt veelderhande
talen en tijden met opmerckinge gekozen, en den loop van s’ menschen leven bescheydenlijck toegepast.
En daerom, zoo zegt hij verder, En daerom en heb ick niet in ’t gemeyn byeen geraept alderhande
spreeckwoorden sonder onderscheyt; maer alleen de genen die, boven de eygenschap van een soete ver¬
bloeminge, yet dienen tot leere, en verbeteringe in haer hebben. Aan de behandeling van die Neder¬
landsche spreuken heeft Cats de mededeeling vastgeknoopt van eene groote menigte spreuken en spreek¬
woorden uit andere talen: ten lesten heb ick mede goet gevonden , zoo spreekt hij daarvan, op verscheyde
plaetsen menighte van spreeckwoorden hier by te voegen in haer oyrspronkelijcke tale, ten eynde (elcke
sprake in sich selven een bijsonderen aert hebbende,) de leser, de talen verstaende, des te beter de rechte
gew en eygenschap van de spreucken en spraken soude mogen innemen. En dit getal, dat reeds vrij
groot is, wenscht hij dat nog door iederen lezer moge aangevuld worden met de byspreucken en spreeck¬
woorden, die hy hier en daer sal mogen hooren of lesen. Alsdan vertrouwt hij, dat metter tijt uyt dit
werck soude mogen ontstaen een lieffelijcke honighraet, te samen gebraght en gewraght uyt de beste
bloemen van oude en nieuwe schrijvers, smaeckelijck voor alle monden die niet geheel onsmakelijck en
zijn; invoegen dat hetselve sal kunnen dienen de onwetende tot onderwijsinge, de wijse tot onderhout,
de kinderen tot leere, de jongelingen tot breydels, den ouderdom tot vermaeck, en alle menschen in
'tgemeen tot cen Spiegel der waerheyt.

Onder hetgeen Cats hier alzoo te zamen gebracht heeft, vindt men niet slechts Hoogduitsche, Fransche,
Spaansche, Italiaansche en Engelsche, maar ook Latijnsche en Grieksche en zelfs Turksche spreekwoor¬
den; al hetwelk echter in sommige uitgaven — mijns inziens, verkeerdelijk — is weggelaten. Bij het
zien van zoo velerlei spreuken uit vreemde talen zou men zich al licht een te groot denkbeeld maken

van de geleerdheid van Cats, indien men niet wist waar hij te markt geweest was. Het zal daarom