OCR Output

LXIV

Volgens Duplessis is dit boekje, dat 282 Fransche spreekwoorden met Latijnsche verklaringen bevat,
een afzonderlijke herdruk van het 58¢ hoofdstuk van een uitvoerig geschrift van Corderius, dat tien jaren
vroeger verschenen is onder dezen titel:

Commentarius puerorum de quotidiano sermone, qui prius Liber de corrupti sermonis
emendatione dicebatur. Maturino Corderio authore. Carmen paraeneticum, ut ad Christum
pueri statim accedant. Indices duo, gallicus et latinus. Parisiis, ex off. Roberti Stephani,
1541. (pp. XXXVI. 477. et XXXVIT. 8°.)

Doch, hetgeen die boekenkenner niet héeft medegedeeld, en uit den titel ook niet te zien was, mag
niet verzwegen worden, t. w. dat Corderius zijn Latijnsche verklaringen woordelijk van Erasmus heeft
overgenomen, en zulks slechts zeer enkele malen heeft aangeduid door de woorden: Ex Erasmo, Sic
Erasmus, Vide Erasmum in Chiliadibus. Wel zal het nut, dat dit boekje waarschijnlijk indertijd ge¬
sticht heeft, daardoor niet minder geweest zijn, dan indien Corderius zijne verklaringen zelf geschreven
had, doch zoolang het suum cuique blijft gelden , zal men mogen beweren, dat de roem, die door Cor¬
derius werd ingeoogst, voor het grootste gedeelte aan Erasmus toekomt.

Buitendien heeft Corderius nog onderscheidene andere schoolboeken geschreven, onder welke het meest
bekend is: Colloquiorum scholasticorum libri quatuor, ad pueros in sermone Latino exercendos. Dit
werd meermalen in Duitschland, en ook eenigszins omgewerkt te Leiden, herdrukt en is langen tijd op

vele Latijnsche scholen in Nederland in gebruik geweest.

55, Sprichwörter, Schone, Weise Klugreden, Darinnen Teutscher vnd an¬
derer Spraachen Hofflicheit, Zier, Hochste Vernunfft vnd Klugheyt,
Was auch zu Ewiger vnd Zeitlicher Weiszheit, Tugendt, Kunst vnd
Wesen dient, gespurt vnd begriffen. Von Alten vnd jetzigen im brauch
gehabt vnd beschrieben, Jn etlich Tausent zusamen bracht. Jetz auffs
new widerumb, vber vorige edition, fleissig ersehen, vnd mit einen
niitzlichen zu end angehenckten Register gemehrt. Cum gratia et
Priuilegio Imperiali. Getruckt zu Franckfurt am Meyn, Bei Christian
Egenolffs Erben. Anno M.D.LXXV. (fol. 390. 8°.)

[NOPITSCH, p. 27. DUPLESSIS, n. 544. ZACHER, N. 28—38.]

Dit boek, waarvan menigvuldige editie’s bestaan, heeft niet slechts wat den titel, maar ook wat den
inhoud betreft, zeer veel overeenkomst met Franck’s Sprichwörter. Daarom is het dan ook niet te verwon¬
deren, dat het soms in Antiquar-Catalogen zoo wordt aangekondigd, als ware het een latere druk van dat
werk, waarvan wij echter boven (n. 42.) gezegd hebben dat slechts ééne editie (1541) bestaat. En aan deze
dwaling hebben zelfs Geleerden zich schuldig gemaakt; immers, wanneer Körte Die Sprichwörter und
sprichwörtlichen Redensarten der Deutschen (Leipzig, 1837.) p. XXV. vertelt, dat Franck’s Spreekwoorden
acht-en-twintig malen gedrukt zijn, dan heeft hij zeer verkeerdelijk dit boek voor dat van Franck aange¬
zien; nog daargelaten, dat dat opgegeven cijfer minstens tot de helft zal behooren gereduceerd te worden.
In dezelfde dwaling verkeerde ook Guttenstein, toen hij dit boekje op nieuw uitgaf onder den titel van:

Seb. Franck’s Sprichwörter, Erzählungen und Fabeln der Deutschen. Herausgegeben und
erläutert von Bern. Guttenstein. Frankfurt a. M. 1831.
[ZACHER, n. 27.]

De eerste editie wordt gezegd verschenen te zijn in 1548 te Franckfurt bij Egenolf, bij wien ook de
overige twaalf of dertien uitgaven gedrukt zijn. De inhoud van die editie wordt in bijzonderheden op¬
gegeven door Nopitsch en deze komt met die van de latere edities volkomen overeen. Tevens vermeldt
hij daar ook, dat eenigen den drukker voor den vervaardiger van dit geschrift houden; weshalve het dan
ook nu vrij algemeen onder` den naam van Egenolff pleegt geciteerd te worden. De overige uitgaven ,

die tusschen 1548 en 1615 verschenen zijn, worden besproken door J. Fra nek in het Serapeum van