OCR
LXII niet de zucht gehad alles op te nemen, wat slechts eenigszins naar een spreekwoord zweemde; integendeel, hij is daarin vrij keurig geweest en heeft niets opgenomen, dan hetgeen aan de eischen voldeed, welke hij zich van een spreekwoord stelde; daarover laat hij zich aldus uit in de Praefatio p. 6. Nos proinde id solum proverbii nomine venire intelligimus, et in kunc catalogum adlegendum duximus, quod apud complures sit celebratum atque iactatum : idque non in Romano aut alio quopiam sed vel in solo idiomate Teutonico seu Alemanico: vel et in hoc ipso et simul etiam in alio seu aliis; adhaec quod idem scito quopiam, ut figurae alicuius, involucro, aut si non alias certe erudito laconismo secernatur a sermone communi; denique quod simul etiam salutarem aliquam contineat sententiam. Ea enim peculiariter pro adagiis habemus, quae haec simul tria complectuntur. — —- Omnia ergo illa, quae uno duntaxat constant verbo aut duobus aut etiam pluribus, quae unico possunt aut duobus verbis resolwi : cuiusmodi est bona pars proverbiorum Erasmicorum: ab hac classe secludimus, propterea quod nihil habeant sententiae (quam hie potissimum requirimus) quodque nihil aliud sint quam Phrases, Schemata, Comparationes , Allegoriae, Facetiae, aut aliae eloquutionum formae. De verzameling van Zegerus onderscheidt zich, boven die van vele zijner landgenooten, door onthouding van onkiesche uitdrukkingen, zoo als die in onderscheidene schoolboekjes (n. 40. 41. 49. 51. 87.) door ons zijn aangewezen. 53. Gemeene Duytsche Spreckwoorden: Adagia oft Prouerbia ghenoemt. Seer ghenuechlick om te lesen, ende oock profijtelick om te weten, Allen den gheenen die der wijslick willen leren Spreken ende Schrijuen. P. W. 1550. 12°. (In fine:) Gheprent toe Campen, in dye Broederstrate, By my Peter Warnersen, Woenende inden Witten Valck. (pp. 134. n. n.) [HARREBOMEE, n. 6.] De naam van hem, die deze Verzameling vervaardigde, is geheel onbekend. Om die reden heeft Harrebomée dit boekje, zoo dikwijls hij het aanhaalt, naar de plaats waar het gedrukt werd, Campen genoemd; hetgeen ook Latendorf in navolging van hem gedaan heeft. Nu dit boekje eens dien naam gekregen heeft, is het het best, dat het dien blijft behouden, ofschoon het anders wellicht verstandiger geweest was den naam van den drukker te noemen. Misschien ware daarmede tevens de naam van den schrijver aangewezen. Dat toch Warnersen niet slechts drukker geweest is, maar ook wel anoniem geschreven heeft, mogen wij opmaken uit de omstandigheid, dat hij ter zake van een ander bij hem in 1556 verschenen boekje uit zijne woonplaats verbannen is en tot gevangenschap veroordeeld. Waarschijnlijk was hij dus niet slechts de drukker maar ook de schrijver van De drie Pausen of de bedriegerij der Geestelijken, waarom die procedure ontstaan is. Zie Revius, Daventria illustrata p. 362. aangehaald door Ledeboer, De boekdrukkers, boekverkoopers en uitgevers in Noordnederland, p. 221. Het doel dat de Verzamelaar van deze spreekwoorden zich heeft voorgesteld, is met enkele woorden reeds op den titel aangeduid. Evenzoo is dit opgegeven in de korte Voorrede: An den Leser. Guedtwillighe Leser, Woe nutte ende orberlick dat die ghemeene Spreeckwoorden sijn, ende hoe suyuerlick dat sy een Reden vercyeren ende verbloemen, oeck mede mit corten woorden veele sins ende verstants inbrengen, wanneer sy op bequame tijt ende plaetse recht ende wel ghebruyckt worden, dat bewijsen ons aller geleerder Luyden boecken ende Schriften, sonderlinge des hoochgheleerden D. Erasmi van Rotterdam, die niet alleen veel Duysenden, wt aller gheleerder Mannen boecken, by een vergaedert, mer oeck die selue seer schoon wtgelecht ende verclaert heft. Aldus soe willet desen onsen arbeyt int guede an nemen, ende v in desse ende dier gelijcke Spreckwoorden oeffenen. Ghy sultter ongetwijuelt genuechte ende profijt wt vernemen. De eigenaardige tongval, waarin deze Spreekwoorden zijn opgesteld, had wel de aandacht van onze vroegere taalkundigen op dit boekje mogen vestigen. Doch dit is niet het geval geweest; integendeel, meer dan twee eeuwen is het geheel onopgemerkt gebleven en zelfs verwaarloosd; en ten gevolge daarvan