OCR Output

LVII

derd worden. De aanwijzing daarvan zal echter onnoodig zijn, wanneer wij dit Servilius zelven hooren be¬
kenneen. In zijne eerste uitgaaf, die verschenen is Antverpiae, ex officina Ioannis Loëi, An. M.D.XLIIII. 8
(pp. 291) staat eene Praefatio, welke niet herhaald is in de door mij gebruikte uitgaaf van 1545, maar
wel iin die, welke te Antwerpen andermaal bij Loëus uitgekomen is An. M.D.LIIT. 8 (pp. 291.) In die
Praeffatio, welke in den vorm van een brief aan Loëus vervat is, schrijft Servilius aldus: Prodierunt
ante menses non ita multos, cuiusdam Eberhardi Tappii Germanicorum Adagiorum Centuriae
aliquot, non tam diligenter (ut ego quidem iudico) quam foeliciter traductae. Cuius quidem viri de
studitosa iuventute hoc officio benemeriti officium pro merito vix ornari mihi posse videtur: cum laborem
taediiosum, plenumque molestia, omni laudis Jructu carentem, tamen studiosae iuventutis promovendae
causar ` susceperit. Lusit et olim in eadem harena Ioannes Sartorius Amstelredamus, cuius labor
eo smectasse videtur, ut literarum candidati mox a primis annis ad Latinae linguae elegantiam digni¬
tatermque consuescerent adsurgere. Horum opera tantopere nobis placuit, ut cogitandum omnino duce¬
remuss, quibus rationibus rem longe utilissimam, quam maxime notam atque communem studiosae iuventuti
facertemus: raperemur insuper, ex eiusdem negotii admiratione, amore, inconsulto quidem illo, sed non
inhomesto, vertendi in Belgicam hane linguam, ea adagia omnia, quae per Tappium Qermanice sunt
traducta, suisque locis adseribendi quae nobis interpretatus est Sartorius. Nee hoc labore, quamquam
non marum molesto, animo nostro satisfieri potuit, ni et nostra opera huic negotio aliquid accederet. In
denzelfden geest nagenoeg wordt de arbeid, welken Servilius aan dit boekje besteed heeft , geschetst door
Mich. Hillenius, die, in zijne uitgaaf (1545) de straks genoemde praefatio van Servilius weglatende
de lettterlievende jeugd aldus aanspreekt: Exvhibemus vobis hoc in opere, candidissimi adolescentes, omnium
adagiiorum Epitomen, quae Erasmus Roterodamus, vir (dum adhuc vita Jungeretur) praestantissimae
erudtitionis, narisque emunctissimae, immenso labore in magnum volumen ex variis authoribus tam Graecis
quam Latinis congesserat, adiectis in margine proverbiis, vulgaribus aut vernaculis, Latinis respondentibus

ab Wberhardo quodam Tappio primum Germanice conscriptis, deinde a Ioanne Servilio in

$

nostrcam hane Belgicam linguam traductis, additis praeterea suis quaeque locis quae olim nobis Ioannes
Sartorius in quodam opusculo interpretatus est. Wat dit laatste betreft, zoo kan ik niet met zekerheid
zeggem, welk opusculum van Sartorius hier bedoeld wordt, vermits diens Adagiorum Chiliades Tres pas
in 15161 voor ’t eerst zijn uitgegeven. Ik moet alzoo vragen: heeft weliicht Servilius een afschrift gehad
van een deel van den arbeid van Sartorius, toen deze nog onder handen was? of zijn de Phrases Latinae
van ‘Sartorius (n. 47.), waarin een betrekkelijk groot aantal spreekwoorden staan, reeds vóór 1545 uit¬
gegeveen? of is hier aan eenig ander schoolboek van Sartorius te denken? doch de beantwoording dezer
vragem moet ik aan een ander overlaten. Dit is intusschen zeker, dat Servilius, ingeval hij den ganschen
arbeidl van Sartorius gebruikt had, op veel meer plaatsen het Hollandsche spreekwoord zou hebben kunnen
opgeveen; hetgeen hij nu zeer dikwijls zelfs dan schuldig gebleven is, wanneer hij in zijne verklaring zegt
Dicimus et hodie. Op zcodanige plaatsen heb ik herhaaldelijk de aandacht gevestigd, door de woorden
zonder vertaling bij de citaties te voegen. Daarom meen ik te mogen beweren, dat Servilius niet zelf¬
standiig is te werk gegnan; en dat, hetgeen hij zegt zelf aan dit werk te hebben toegevoegd, bij nauw¬
keurig? onderzoek , waarschijnlijk blijken zal op niets of althans op zeer weinig neer te komen.

Uit: de laatstgenoemde praefatio moet ik nog deze woorden van den uitgever Hillenius aanhalen:
Expumximus nonnulla atque reiecimus quae obscoenitatem offendiculumque prae se ferre viderentur. In
hoeverrre dit werkelijk heeft plaats gehad, kan ik niet beslissen, omdat ik de eerste uitgaaf van Loéus
(1544)) niet in handen heb; doch dit weet ik, dat Hillenius, evenmin als zijne tijdgénooten, kieskeurig
in zijme woorden geweest is en dat hij uitdrukkingen heeft laten staan, die men tegenwoordig niet wel
zonder blozen zou gebruiken en stellig uit ieder leerboek voor de jeugd zou verbannen. Hier ter plaatse
echter: behoef ik geene zwarigheid te maken om ze af te schrijven, omdat zij tevens tot eene bijdrage
kunnem strekken voor de kennis van den stand der beschaving in die tijden en van den aard der hulp¬
middellen, die destijds bij de opvoeding der jeugd gebezigd werden. Ik deel in dit opzicht geheel en al
het geævoelen van Latendorf, die zich, nu reeds jaren geleden, dienaangaande verklaard heeft in een
brief man Harrebomée, die daarvan melding gemaakt heeft D. I. p. LV. Om dus enkele staaltjes van die
grofherden mede te deelen , schrijf ik het volgende af:

VIII