(p. 107—176), wier getal slechts weinige honderden zal beloopen, zijn letterlijk, doch zoo kort mogelijk,
uit het grootere werk overgenomen, en in alphabetische orde gerangschikt.
Honderd jaren later werden de Adagia van Sartorius op nieuw uitgegeven door den Leidschen Rector
Corn. Schrevelius, onder dezen titel:
48, Joannis Sartor] Adagiorum Chiliades tres, sive Sententiae Proverbiales
Graecae, Latinae, et Belgicae, ex praecipuis Autoribus collectae, ac
brevibus Notis illustratae. Ex Recensione Cornelii Schrevelii. Lugd.
Batav. Ex Typographia Nicolai Herculis. MDCLVI. 8°. (pp. 696.)
[DUPLESSIS, n. 805. HARREBOMEE, n. 26.]
De uitgever heeft voor het Nederlandsch de schrijfwijze van zijnen tijd gevoled, doch overigens niets
veranderd, zoodat zelfs de fouten van den eersten druk hier getrouwelijk worden teruggevonden. Alleen
de helderder letterdruk maakt, dat men het boekje met meer genoegen lezen kan, De eer daarvan komt
alleen toe aan den drukker, die zich juist in dit jaar te Leiden gevestigd heeft; wellicht mag men aan¬
nemen, dat dit het eerste werk geweest is, hetwelk Nic. Hercules met zijne nieuwe letters gedrukt heeft.
Over de verdiensten van Schrevelius ten opzichte van dit schoolboek kan ik geen gunstiger oordeel
vellen, dan over zijne andere werken geveld is door de Geleerden, die door Saxe, Onom. Lit. IV. p. 390.
49. Adagiorum epitome post novissimam D. Erasmi Roterodami exquisitam
recognitionem, per Eberhardum Tappium, ad numerum Adagiorum
magni operis nunc primum aucta. Appositae sunt in iuventutis stu¬
diosae gratiam suo loco Phrases omnes vernaculae, quae aliquam
Adagii speciem videbantur obtinere, opera studioque Ioannis Ser¬
vilii. Antverpiae. Excudebat Michaël Hillenius in Rapo. An. M.D.XLV.
8°. (fol. IV. 289.)
[HARREBOMÉE, n. 4.]
Dit boek is, zoo als de titel reeds aanduidt, een uittreksel uit de Adagia van Erasmus; daarin zijn
echter de Latijnsche spreekwoorden, niet naar de volgorde der Chiliaden, gelijk in dat van Sartorius ,
maar onder zoogenoemde Loci Communes geplaatst. Voor de verklaring zijn de eigen woorden van
Erasmus, doch zeer verkort, gebruikt, waarbij Servilius hier en daar in margine een Nederlandsch spreek¬
woord heeft bijgevoegd. De Latijnsche tekst is overgenomen uit de Epitome, welke Tappius — zonder
bijgevoegde vertaling — bezorgd heeft, waarvan Nopitsch p. 196—200 vijf uitgaven vermeldt, t. w. Colon.
ap. Jo. Gymnicum, 1539. — Aug. Vindelic., 1540. — Colon. 1542. — Colon. ap. Mart. Gymnicum,
1545. — Lugd. ap. Seb. Gryphium, 1550. waarbij, als cene zesde, kan: gevoegd worden, die welke voor
mij ligt: Coloniae Agrippinae, Impensis Gualtheri Fabricii I. L. Anno a Christo nato M.D.LIII.
(pp. 634.)
De Nederlandsche spreekwoorden, welke Servilius hierbij gevoegd heeft, zijn voor ’t grootste gedeelte
eene vertaling van de Duitsche spreekwoorden, die Tappius bij diezelfde adagia heeft opgegeven in zijne
vroeger (n. 39.) besprokene Germanicorum Adagiorum cum Latinis ac Graecis collatorum Centuriae
septem; maar hun beperkt getal kon Servilius niet in staat stellen aan al de adagia, maar slechts hier
en daar, een Nederlandsch spreekwoord toe te voegen. Alles wat niet uit Tappius kon gehaald worden,
heeft Servilius — wiens Nederlandsche spreekwoorden volgens Harrebomée III. 448. een getal van 1106
beloopen — òf, volgens zijne eigene verklaring, uit Sartorius en wellicht nog van elders, òf uit zich
zelven bijgebracht.
Dat Servilius afhankelijk is van Tappius, d. i. dat hij uit diens Collatio geput heeft, is reeds voor
lang door Latendorf in zijn werk over Agricola p. 199 sq. met enkele voorbeelden aangewezen. Door
vergelijking is het mij gebleken, dat die voorbeelden met ettelijke honderdtallen zouden kunnen vermeer¬