Page 61 [61]
OCR
LI Doch van de 1362 Latijnsche verzen, waaruit het boekje van Tunnicius bestaat, wordt hier ter nauweernood een veertigtal teruggevonden. Het overige intusschen kan aan Franck gereede aanleiding gegeven: hebben tot het samenstellen van andere spreekwoorden. De juiste aanwijzing van het een en ander zal van Latendorf mogen verwacht worden, die zich sedertt lang met de bewerking van Franck’s Sprichwörter heeft bezig gehouden, en waarschijnlijk niet verzuiimen zal aan te wijzen, dat Franck somwijlen zijne voorgangers Tappius en Tunnicius niet goed begrepem heeft, en dat alzoo door zijn toedoen onderscheidene spreekwoorden in latere Duitsche Verzamelingem overgenomen zijn, die op een geheel verkeerden grondslag steunen. Vam Franck’s spreekwoorden bestaat slechts ééne uitgaaf, namelijk die van 1541. waarvan de exemplaren uiterst zeldzaam zijn. Wanneer dus Körte in de Inleiding tot zijne Sprichwörter und sprichwörtlichen Redemsarten (Leipzig, 1837) p. xxv schrijft: «Von 1541 bis 1691 wurde diese Sammlung in Acht und Zwanzig verschiedenen Ausgaben wiederholt” begaat hij eene grove dwaling, dewijl hij alsdan de onderscheidlene drukken van de bij Egenolff’s Erven anoniem verschenen Sprichwörter , Schöne, Weise Klügreden enz. voor echte uitgaven van Franck’s spreekwoorden heeft aangezien. Dat echter dit geschrift niets anders is dan eene Bloeralezing, voor een derde gedeelte uit Agricola, en voor twee derden uit Franek te zamen gelapt, is met cijfers aangewezen door ©. Schulze, in zijn reeds vroeger genoemd opstel Johamn Agricola und Sebastian Franck und ihre Plagiatoren, in: Herrig’s Archiv, Bd. 32, p. 156, zoo als wiij later (n. 55.) zullen aanwijzen. Franck’s spreekwoorden zijn, in alphabetische orde geschikt, door Gruterus opgenomen in de Appendix tot het tweede deel van zijn Florilegium Ethico-Politicum (Francof. 1611) p. 1—121. met het opschirift: Proverbia Germanica deprompta ex Sebastiani Franci opere, voor zoo verre zij niet reeds in het eerste deel vcorkwamen, onder die yan Agricola vermengd. Bij het citeeren van Franck’s spreekwoordlen heb ik, telkens waar dit mogelijk was, naar Gruterus verwezen. Voor de Nederlandsche spreekwoorden, die op den titel van het tweede deel beloofd worden, heeft ook Harrebomée het werk van Franck gebruikt; doch de oogst, daaruit opgezameld, is niet noemenswaardiig. Behalve zijne Sprichwörter heeft Franck nog onderscheidene andere werken geschreven, die meest van geschitedkundigen aard zijn. De waarde daarvan, gelijk ook de persoon van Franck en zijne godsdienstige gevocliens zijn in de laatste jaren meermalen in geleerde Monographiën besproken. Zoodanig zijn: H. Bisclhof, Sebastian Franck und deutsche Geschichtsschreibung. Tübingen, 1857. C. A. Hase, Sebastian Francik von Word, der Schwarmgeist. Leipzig, 1869. Chr. Sepp, Bijdrage tot O. A. Hase’s werk wSebasstian Franck von Word, der Schwarmgeist’ in diens: Geschiedkundige Nasporingen (Leiden, 1872) p. 158—193. A. Feldner, die Ansichten Sebastian Franck’s von Woerd, nach ihrem Ursprunge und Ziusammenhange dargestellt. Berlin, 1872. 4°. t 43. Gilberti Cognati Nozereni Mapoiidév Suanoy#. Basileae. Excudebat Nicolaus Episcopius, Anno Domini 1559. [DUPLESSIS, n. 149.] Dit geschrift, waarin 530 Paroemiae verklaard worden, is in 1562 herdrukt in het eerste deel (p. 85—171) van dæs schrijvers Opera multifarii argumenti, welke in drie deelen F°. te Bazel verschenen zijn. Later heeft (Cognatus daaraan toegevoegd : 44, Nova Adagiorum appendix ad suarum Paroemiarum Syllogen. Uit die beide stukken zijn de door Cognatus verklaarde spreekwoorden , tegelijk met die van onderscheideene andere Geleerden, tusschen de Erasmiaansche Adagia ingeviochten in de edities, waarin deze tot zoogenoemde Loci Communes (p. VI.) geredigeerd zijn uitgegeven. Cogmatus, die een Burgundier was uit Nozereth, en eigenlijk Cousin heette, is een leerling van Erasmus geweesit. In deze Sylloge heeft hij slechts die Adagia willen opnemen , welke òf door Erasmus waren overgeslagen òf volgens zijne meening anders moesten verklaard worden. Daarbij heeft hij echter geene enkele scherpe aanmerking gebezigd. Integendeel, bij herhaling roemt hij Erasmus als zijnen leermeester,
