Page 43 [43]
OCR
XXXIII contiinere eruditionem. Nam habent eximiam in primis verborum elegantiam, nec minorem sententiarum (quilbus affatim scatent) venustatem. Inveniet hic ingenuus adolescens non pauca ad bene beateque vivendum: hortamenta. Discet hic amorem mulierum esse fugiendum, et voluptatum fugam ad sanctiorem vitam quam maxime conducere. — — Discet praeterea tempus (cuius sumptu nihil pretiosius est) per inerttiam non esse transmittendum. Otium, innumerorum malorum seminarium, impensissime evitandum. Et üd genus plurima. Quae omnia Foroliviensis Faustus in his epistolis proverbialibus ac protrepticis cum lepide tum graviter complexus est. Het denkbeeld om deze zedelessen in spreekwoorden samen te vatteen is waarschijnlijk bij Faustus opgekomen na de lectuur van de Collectanea Adagiorum, die Erasmus, met wien hij zeer bevriend was, weinige jaren vroeger had uitgegeven. Deze maakt dan ook van hem eene loffelijke melding aan het slot van de verklaring van het adagium Syracusana mensa (Chil. II. Centt. TI. 68) waar hij hem noemt: Faustus Andrelinus Foroliviensis poeta non solum laureatus, verum etiam regius, atque etiam si diis placet, regineus, vetus congerro meus, qui plus quam triginta iam annos in celeberrima Parisiorum Academia poeticen docet. Evenzeer echter kan de schrijver tot het ondernemen van dezen arbeid opgewekt zijn door het voorbeeld van Phil. Beroaldus, wiens Oratio Proverbjialis reeds in 1499 verschenen was (Bononiae ap. B. Hector) en later herdrukt is in zijne Opuscula Variia (Basil. 1515. 4°.) p. XXXVIII—XLVII en nog eens in eene latere uitgaaf van zijne Orationes, Praelectitones cet. (Parrhisiis in aed. Ascens. 1524. 4°.) p. XLVIIIb—Lxb, Die naam van Faustus Andrelinus — die, na dertig jaren professor poetices aan de Universiteit te Pariijs geweest te zijn, in 1518 overleden is … was door Saxe in het tweede deel van zijn Onom. Lit. overrgesldgen. Later heeft deze @eleerde dit verzuim hersteld in den Index Communis achter het VIIe deel p. 294. 27, Proverbia Germanica collecta atque in Latinum traducta per Henricum Bebelium. [NOPITSCH, p. 10 sqe. DUPLESSIS, n. 522.] Dhit opschrift draagt het hier door mij gebruikte werkje van Bebel, hetwelk een gedeelte uitmaakt van een boek dat tot titel heeft: In hoc libro continentur Haec Bebeliana opuscula nova: Epistola ad cancellarium de laudibus et philosophia veterum Germanorum. Epistola ad Petrum Iacobum Arlunensem de laudibus et auctoribus facetiarum. Libri facetiarum iucundissimi atque fabulae admodum ridendae. Proverbia Germanica in Latinitatem reducta. [Sequuntur novem aliorum opusculorum tituli, quos huc referri nihil attinet.] (In fine:) Argentine Joannes Grüninger imprimebat. L. Adelpho castigatore. Anno seculi huius M.D.IX. Pasche. Diit geschrift, dat vroeger reeds in 1508 bij denzelfden drukker uitgegeven was, is later nog meermalen herdrukt, t. w. in 1512 en 1514 bij Matth. Schurer te Straatsburg, en in 1516 en 1526 bij Guilll. Vivien te Parijs. Ieder van deze uitgaven wordt omstandig beschreven door Zapf, Heinrich Bebeel nach seinem Leben und Schriften. Augsburg, 1802, p. 171 sqq. en door J. Franck, Zur Quellenkundle des deutschen Sprichworts in: Herrig’s Archif f. n. Sprachen XL. p. 53 sqq. Aangaande de door mij gebruikte uitgaaf moet ik opmerken, dat het Grieksch, hetwelk Bebel uit Homerus, Menander, Theoocritus, e. a. heeft aangehaald, òf geheel weggelaten is òf met zulke gebrekkige typen gedrukt, dat men het bezwaarlijk zou kunnen lezen indien men niet uit de bijgevoegde vertaling zag, wat er staan moest. Ocok zijn de bladzijden niet genummerd. Dit heb ik echter in mijn exemplaar tot mijn eigen gerief gedasan, om de citaties eenvoudiger dan door opgaaf der signaturen te kunnen aanwijzen. De titel staat dus bij mij op p. 100 en de Adagia beginnen op p. 101 en loopen door tot p. 141, dat is, van blad 5 der ssignatuur % tot blad 5 van de signatuur o. Heet werkje yan Bebel moet beschouwd worden als cene gedeeltelijke omwerking van de Proverbia Communiia, waaraan eenige andere spreekwoorden toegevoegd zijn, die Bebel òf van elders ontleend heeft V
