Pagina 34 [34]
OCR
vIsI nonnunquam, an ipfe loquatur , an is, adverfus quem agit, an aliqua tertia perfona. Non quod hee non fiant ab aliis, fed parcius, fed mollius, fed magis per{picue. Multus eft & in dialogifmis, dum his aut illis perfonis fuum affingit fermonem , qua res & ad copiam, & ad delectationem , & ad vehementiam confert : non quod hoc faciat infeliciter , fed quod frequentius & declamatorie, hoc eft, ad voluptatem magis, quam ad ferium ufum caufæ propofitæ. Caligzle Cefaris judicium contemni poterat, ut hominis parum integre mentis 5 & qui Zirgilit ac Tiri Livii {tatuas conatus fit è bibliothecis fubmovere , nifi & Fabius hoc notaflet, & ipfa res propemodum loqueretur. Defideres enim fere in hujus viri {criptis ordinem, & compofitionem. Habet autem argumentum omne fufceptum; initium, progrefùm & finem. Primum enim traSari let quid fit. Id explicatur divifione, cujus partes digeruntur in ordinem , & in quaque traétanda ordo quidam eft, dum ea primum traétantur quæ proxime attinent ad rei fubftantiam, deinde ea quæ accidunt, tum fi qua cognata funt aut contraria, mox, qua hinc proficifcuntur , commoda vel incommoda: denique quibus rationibus hæc parentur , ferventur, augeantur, aut contra, devitentur , depellantur, aut minuantur, ut totus liber corporis initar fit, conftans ex membris decenter collocatis ; id quod in Arifforele mireris, in Seneca defideres. Nec enim femper proponit ac dividit, & fi id fecit, non profequitur quod propofuit, fed ad omnem occafionem excurrit, mox fubinde veluti de novo orditur. Raro utitur tranfitionibus, quod in docendo plurimum lucis adfert , nonnunquam & circa finem operis incipit dividere , eft ubi oblitus fui repetit cadem. Qua res declarat iljum, vel ex declamatoriis exercitamentis traxiffe hoc vitii, vel quod vero propius eft, non prameditatum acceflifle ad fcribendum , nec tam judicium rationemque fequutum, quam impetum ingenii. Non enim incedit illius oratio, fed fertur magis , falitque potius quam ingreditur, id quidem quod ad fententias attinet.. Jam quod pertinet ad verborum compofitionem , perparcus eft in adhibendis conjunétionibus , qua funt velut orationis nervi. Gaudet enim afyndetis , quod interdum magis facit ad dictionis vehementiam , feu verius argutiam. Neque raro contextus fermonis talis eft , ut dubites utro referendum fit membrum, ad fuperiora ne, an ad fequentia. Submoleftum eft interdum in eodem diverfe dicendi ftudium, veluti quod 44. Ta/ligs illud Platonis, trasG jua #4 wired povoy yeyovey » eleganter reddidit, Nemo noftrum fibi tantum naftitur, ne fimiliter diceret, maluit deterius dicere , Nemo fibi contigit. Quæ verba, ut ingenue quod fentio dicam, nunquam intellećturus eram, nifi ex tenore fermonis conjectaifem illum æmulari voluife P/atonis fententiam. Sit fane copiæ laus, eadem aliter dicere; quid laudis. habet ,ut aliter dicas , male dicere? Quid „quod , carpendi libidine, frequenter eadem committit quæ reprehendit in aliis. Notat in quodam voces aliquot ſordidas, in quibus funt pongia, laterna, pulegium, acetum, mirifque falibus exagitat , quod quidam inter declamandum quefierat cur tefta fi cadat, frangatur, fporgia fi cadat, non frangatur , quum ipfe in balnei fuppelleGtilem ac funétionem , inibi natis vocabulis explicans. Qui minus autem liceat teftam appellare teftam, aut fpongiam fpongiam , fi res poftulet, quam ficum vocare ficum, & fabam dicere fabam ? Libenter jocatur in argutias Sophifticas, & Philofophorum fubtiles magis quam neceflavias queeftiunculas, & hujufmodi tricis fæpe nimium diu moratur Leétorem, fed ita w facile appareat effe verum, quod notat Ourntilianas , illum in Philofophia parum diligenter fuiffe verlatum. Eft enim artificis fcite illa ridere, quæ non fine ingenio traduntur à Sophiftis , & à Socrate facetiffime deridentur. Quorfum autem attinet Chryfppess illis rogatiunculis totas explere paginas, An fapiens fa~ ERASMI 1152 A\ pienti poffit prodeffe. An ſapienti dari poſſit beneficium d Ay diis. An virtutes fint animalia, An fingula virtutes fint r5r9, fingula animalia > An unnum fint univer{e. An fervas re patrem fit animal. Wujufmodi nenias, quum frequenter inculcet ufque ad tædium, tamen fubinde da~ mnat. Quid autem opus eft facere quippiam, in hoc ipſum ut fa&um reprehendas ? Quod alicubi quedam ex Auétoribus perperam refert, fic excufat Quintilianas, ut dicat illum deceptum corum fiducia , quibus folct quædamı inquirenda mandare. Hujus generis aliquot loca notata funt ab eruditis. Alicubi citat ex Ovidio quod eft in Tibxllo, Hæc co commemorantur à nobis, non ut deterreamus Leétoris ftudium , fed ut majore cum fruétu legatur vir tot eximiis virtutibus B|commendabilis. Addam quod mihi nonnunquam fubolebat in illo, ut diximus, declamatoria quædam affe&atio , & alicubi defideres fimplex illud & naturale, Unde Neronis mater quum filio vellet movere invidiam , jaĉtabat imperium Barro & Senece commiflum che, quorum 8477472 appellabat vilem ac truncatn manum, Senecam exfulem, & linguam profefforiam. Ingenio facili verfatilique fuifle colligitur hinc , quod in diverfis argumentis ftylum exercuit pari propemodum fucceffu ; quod nec Ciceroni, nec Virgilio contigit: nam Tacitus commemorat illius poemata , de quibus fentiens incertum : nam Tragoediarum Opus eruditi quidam malunt Senece filio tribuere, quam C| huic; funt qui fratri Senece adfcribant. Ex prima Tragædia verfus aliquot refert , Dac me parens femmique dominator pols, &c. Quanquam mihi videtur Opus hoc Tragcediarum non efle unius hominis. Certe ex ludicro libello de morte Clasdii , conjicere licet illum haudquaquam iratis: Mufis & Apolline verfatum in hoe ftudii genere. ‘Tametfi Fabizs exiftimat cam rem obftitiffe Senece , quo minus in uno quopiam ex~ celleret, quod in omnibus argumentis verfaretur ; id enim fufpicor ele quod fcribit , Si parzzz concapiffet = certe Tacitus declarat hinc illi conflatam invidiam , quod occupans omnia , nihil aliis laudis relinquere videretur. Commemorat Tacitus & Orationes ejufdem, D quxanobis defiderantur, nifi forte fentit has, quas habemus confolatorias, unam ad A4artiam , alteram ad Polybium acephalon, tertiam ad Albina, five, ut in aliis reperitur , E/bsam , matrem , quas tamen libros | dixeris citius quam orationes. Indicat idem alias quaf~ dam Orationes, vulgo fuiffe jaĉtatas, Neronis quidem nomine, fed 4 Seneca compofitas. Nec has, opinor, commemorat inter illius opera. Unicam ex Cornelio Tacuo huic adjecimus editioni, brevem quidem illam, fed elegantem , planeque Senece phrafim referentem 5 Utinam exftarent & illa que moriturus diGtavit: nam eaTacits temporibus habebantur in manibus. Comme{morat & Dialogos ejus, quorum & Fabius meminit. E Horum nihil exftat, præter unicum brevem, cui qui~ | dam titulum fecerunt Senfus & Rarionis , qui an illius fit nefcio , certe mutilatum habemus , & confarcinatum. Divus Hieronymus adverfus Youinianum citat Se~ nece librum De Matrimonio. Ipſe in Nataralibus Ques fřionibus indicat fe juvenem ſcripfiſſe librum De Terre motu. Edidit Opus De fuperftiriofis riribus colentinns deos : oam Auguftinus in Opere De Civitate Dei , lin bri fexti capite quinto , multa hinc recenfet. Epiftolas commemorat cum Fabio Tacitus , quas {cripfit ad imitationem Platonis , fed ad unum omnes , videlicet Luciliuzm Balbum Sicilie Prefidem : quod argumentum fibi propofuiffe videtur , ut ingenio-fuo indulgeF|ret; nullum enim liberius : nam quicquid vel audieris, vel legeris, vel in fomnis occurrerit, epiftolæ fit argumentum: deinde licet ordiri unde velis, tranfilire quo velis, finire quum velis. Sed interim abeft illud, quod eft in aliorum epiftolis gratifimum , que vere T & ex re feribuntur; alioqui poteramus & nos ex Proverbiis fingulis fingulas facere epiftolas. Jam an hoc Opus habeamus integrum nefcio , certe verba Seneca, | quee muita recenfet Gellivs ex vigefimo fecundo libro Epi
