Pagina 34 [34]
vIsI
nonnunquam, an ipfe loquatur , an is, adverfus quem
agit, an aliqua tertia perfona. Non quod hee non
fiant ab aliis, fed parcius, fed mollius, fed magis per¬
{picue. Multus eft & in dialogifmis, dum his aut illis
perfonis fuum affingit fermonem , qua res & ad co¬
piam, & ad delectationem , & ad vehementiam con¬
fert : non quod hoc faciat infeliciter , fed quod fre¬
quentius & declamatorie, hoc eft, ad voluptatem ma¬
gis, quam ad ferium ufum caufæ propofitæ. Caligzle
Cefaris judicium contemni poterat, ut hominis parum
integre mentis 5 & qui Zirgilit ac Tiri Livii {tatuas
conatus fit è bibliothecis fubmovere , nifi & Fabius
hoc notaflet, & ipfa res propemodum loqueretur.
Defideres enim fere in hujus viri {criptis ordinem, &
compofitionem. Habet autem argumentum omne fuf¬
ceptum; initium, progrefùm & finem. Primum enim
traSari let quid fit. Id explicatur divifione, cujus
partes digeruntur in ordinem , & in quaque traétanda
ordo quidam eft, dum ea primum traétantur quæ pro¬
xime attinent ad rei fubftantiam, deinde ea quæ acci¬
dunt, tum fi qua cognata funt aut contraria, mox,
qua hinc proficifcuntur , commoda vel incommoda:
denique quibus rationibus hæc parentur , ferventur,
augeantur, aut contra, devitentur , depellantur, aut
minuantur, ut totus liber corporis initar fit, conftans
ex membris decenter collocatis ; id quod in Arifforele
mireris, in Seneca defideres. Nec enim femper propo¬
nit ac dividit, & fi id fecit, non profequitur quod pro¬
pofuit, fed ad omnem occafionem excurrit, mox fub¬
inde veluti de novo orditur. Raro utitur tranfitioni¬
bus, quod in docendo plurimum lucis adfert , non¬
nunquam & circa finem operis incipit dividere , eft
ubi oblitus fui repetit cadem. Qua res declarat il¬
jum, vel ex declamatoriis exercitamentis traxiffe
hoc vitii, vel quod vero propius eft, non prame¬
ditatum acceflifle ad fcribendum , nec tam judicium
rationemque fequutum, quam impetum ingenii. Non
enim incedit illius oratio, fed fertur magis , falit¬
que potius quam ingreditur, id quidem quod ad
fententias attinet.. Jam quod pertinet ad verborum
compofitionem , perparcus eft in adhibendis con¬
junétionibus , qua funt velut orationis nervi. Gaudet
enim afyndetis , quod interdum magis facit ad dictio¬
nis vehementiam , feu verius argutiam. Neque raro
contextus fermonis talis eft , ut dubites utro referen¬
dum fit membrum, ad fuperiora ne, an ad fequentia.
Submoleftum eft interdum in eodem diverfe dicendi
ftudium, veluti quod 44. Ta/ligs illud Platonis, trasG
jua #4 wired povoy yeyovey » eleganter reddidit, Nemo
noftrum fibi tantum naftitur, ne fimiliter diceret, ma¬
luit deterius dicere , Nemo fibi contigit. Quæ verba, ut
ingenue quod fentio dicam, nunquam intellećturus eram,
nifi ex tenore fermonis conjectaifem illum æmulari vo¬
luife P/atonis fententiam. Sit fane copiæ laus, eadem
aliter dicere; quid laudis. habet ,ut aliter dicas , male di¬
cere? Quid „quod , carpendi libidine, frequenter eadem
committit quæ reprehendit in aliis. Notat in quodam
voces aliquot ſordidas, in quibus funt pongia, laterna,
pulegium, acetum, mirifque falibus exagitat , quod qui¬
dam inter declamandum quefierat cur tefta fi cadat,
frangatur, fporgia fi cadat, non frangatur , quum ipfe in
balnei fuppelleGtilem ac funétionem , inibi natis voca¬
bulis explicans. Qui minus autem liceat teftam appel¬
lare teftam, aut fpongiam fpongiam , fi res poftulet,
quam ficum vocare ficum, & fabam dicere fabam ? Li¬
benter jocatur in argutias Sophifticas, & Philofopho¬
rum fubtiles magis quam neceflavias queeftiunculas, &
hujufmodi tricis fæpe nimium diu moratur Leétorem,
fed ita w facile appareat effe verum, quod notat Ourn¬
tilianas , illum in Philofophia parum diligenter fuiffe
verlatum. Eft enim artificis fcite illa ridere, quæ non
fine ingenio traduntur à Sophiftis , & à Socrate face¬
tiffime deridentur. Quorfum autem attinet Chryfppess
illis rogatiunculis totas explere paginas, An fapiens fa~
ERASMI 1152
A\ pienti poffit prodeffe. An ſapienti dari poſſit beneficium d Ay
diis. An virtutes fint animalia, An fingula virtutes fint r5r9,
fingula animalia > An unnum fint univer{e. An fervas
re patrem fit animal. Wujufmodi nenias, quum fre¬
quenter inculcet ufque ad tædium, tamen fubinde da~
mnat. Quid autem opus eft facere quippiam, in hoc
ipſum ut fa&um reprehendas ? Quod alicubi quedam
ex Auétoribus perperam refert, fic excufat Quintilia¬
nas, ut dicat illum deceptum corum fiducia , quibus
folct quædamı inquirenda mandare. Hujus generis ali¬
quot loca notata funt ab eruditis. Alicubi citat ex O¬
vidio quod eft in Tibxllo, Hæc co commemorantur à
nobis, non ut deterreamus Leétoris ftudium , fed ut
majore cum fruétu legatur vir tot eximiis virtutibus
B|commendabilis. Addam quod mihi nonnunquam fub¬
olebat in illo, ut diximus, declamatoria quædam affe¬
&atio , & alicubi defideres fimplex illud & naturale,
Unde Neronis mater quum filio vellet movere invi¬
diam , jaĉtabat imperium Barro & Senece commiflum
che, quorum 8477472 appellabat vilem ac truncatn ma¬
num, Senecam exfulem, & linguam profefforiam. In¬
genio facili verfatilique fuifle colligitur hinc , quod
in diverfis argumentis ftylum exercuit pari propemo¬
dum fucceffu ; quod nec Ciceroni, nec Virgilio conti¬
git: nam Tacitus commemorat illius poemata , de
quibus fentiens incertum : nam Tragoediarum Opus
eruditi quidam malunt Senece filio tribuere, quam
C| huic; funt qui fratri Senece adfcribant. Ex prima Tra¬
gædia verfus aliquot refert , Dac me parens femmi¬
que dominator pols, &c. Quanquam mihi videtur O¬
pus hoc Tragcediarum non efle unius hominis. Certe
ex ludicro libello de morte Clasdii , conjicere licet
illum haudquaquam iratis: Mufis & Apolline verfatum
in hoe ftudii genere. ‘Tametfi Fabizs exiftimat cam
rem obftitiffe Senece , quo minus in uno quopiam ex~
celleret, quod in omnibus argumentis verfaretur ; id
enim fufpicor ele quod fcribit , Si parzzz concapiffet =
certe Tacitus declarat hinc illi conflatam invidiam ,
quod occupans omnia , nihil aliis laudis relinquere vi¬
deretur. Commemorat Tacitus & Orationes ejufdem,
D quxanobis defiderantur, nifi forte fentit has, quas ha¬
bemus confolatorias, unam ad A4artiam , alteram ad
Polybium acephalon, tertiam ad Albina, five, ut in
aliis reperitur , E/bsam , matrem , quas tamen libros
| dixeris citius quam orationes. Indicat idem alias quaf~
dam Orationes, vulgo fuiffe jaĉtatas, Neronis quidem
nomine, fed 4 Seneca compofitas. Nec has, opinor,
commemorat inter illius opera. Unicam ex Cornelio
Tacuo huic adjecimus editioni, brevem quidem illam,
fed elegantem , planeque Senece phrafim referentem 5
Utinam exftarent & illa que moriturus diGtavit: nam
eaTacits temporibus habebantur in manibus. Comme¬
{morat & Dialogos ejus, quorum & Fabius meminit.
E Horum nihil exftat, præter unicum brevem, cui qui~
| dam titulum fecerunt Senfus & Rarionis , qui an illius
fit nefcio , certe mutilatum habemus , & confarcina¬
tum. Divus Hieronymus adverfus Youinianum citat Se~
nece librum De Matrimonio. Ipſe in Nataralibus Ques
fřionibus indicat fe juvenem ſcripfiſſe librum De Terre
motu. Edidit Opus De fuperftiriofis riribus colentinns
deos : oam Auguftinus in Opere De Civitate Dei , lin
bri fexti capite quinto , multa hinc recenfet. Epifto¬
las commemorat cum Fabio Tacitus , quas {cripfit ad
imitationem Platonis , fed ad unum omnes , videlicet
Luciliuzm Balbum Sicilie Prefidem : quod argumen¬
tum fibi propofuiffe videtur , ut ingenio-fuo indulge¬
F|ret; nullum enim liberius : nam quicquid vel audie¬
ris, vel legeris, vel in fomnis occurrerit, epiftolæ fit
argumentum: deinde licet ordiri unde velis, tranfilire
quo velis, finire quum velis. Sed interim abeft illud,
quod eft in aliorum epiftolis gratifimum , que vere
T
& ex re feribuntur; alioqui poteramus & nos ex Pro¬
verbiis fingulis fingulas facere epiftolas. Jam an hoc
Opus habeamus integrum nefcio , certe verba Seneca,
| quee muita recenfet Gellivs ex vigefimo fecundo libro
Epi