Page 33 [33]
OCR
An. 1149 EPISTOLAE. rent, in vitiis autem morum objurgandis, feveritatem natim Senece judicium de Cicerone multa cum libertate reprehendit , ulque eo incandefcens, ut illum appellet nugatorem hominem: moxque fubjicit, Sedjam verborum Seneca Piget, hac tamen inepti, & infipidi, & infuifi hominis joca non prateribo. Denique fic claudit cenfuram, Dignes fane Seneca videatur lettione ac ftudio adole(centinm. Mox, ut arguat inter male dida Senece, quæ plura videri vult quam bene dicta, efe quædam quæ probare poffis, unicam duntaxat profert {fententiam , hanc, Qaid refert quantum habeas, multo illud plus eft quod nou habes. Etiamfi non videtur hoc Senece dictum , fed Publii Mimi, quum fit verfus trochaicus tetrameter catalećticus. In hoc Gelfz judicio, neque nihileft, neque vera tamen funt omania. /Equior in hune eft Cornelius Tacitus , qui quum integritatem conftantiamque hominis cum czteris rerum f{criptoribus preedicet, orationis etiam cultum tribuit, dicendi genus ad dele&ationem verius quam ad feveritatem comparatum, excufat hoc nomine , quod vir prudens quum perfpiceret ferum adolefcentis ingenium per Philofophiæ præcepta ad virtutis amorem non pofle flecti, fuavioribus amcenioribufque ftuduerit illud vel emollire, vel occupare. Hinc factum eft, ut Were pangendis carminibus præcelluerit, quum orationibus a Seneca compofitis fele venditaret. Inter omnes virtutes, quas & multas & eximias in Seneca fcriptis efle fatetur Quintilianus, nulla potior, quam quod lectorem miris aculeis ad honefti ftudium inflammet, ab humilibus curis ac fordidis voluptatibus avocet. Quod quum fit optimum , quid refert qua phrafi id efficias? quanquam ipfa quoquetalis eft, ut eruditiflimo feculo fuerit inter præcipuos, tantum abeft ut hifce temporibus poflit faftidiri. Neque tamen nihil habent veri quæ doċtiflimi Scriptores de illo pronunciarunt. Fuitalienorum ingeniorum parum candidus cenfor. Subinde luditin Gracales, & interdum abfque caufa: neque fere refert ex probatis Auctoribus , quod non conetur convellere , quafi turpe fit cuiquam omnino affentiri. Quoties autem ingeniorum & eloquentiæ cenfuram fumft, quod potiflimum facit in libris Declamationum, quam multos incefiit petulantius, aliis tribuens fatuas fententias, aliis infanas, aliis ftultas, falibus plus fatis dicacibus, parumque dignis viro gravi , ludens in plerofque. Que res fpeciem habet animi parum aliene laudi faventis ,, & fuæ ni mium indulgentis. Quanquam hic eft ferme morbus ac faftidium eruditorum omnium, ut vix exfiftat aliquis tam abfolutus, ut alteri per omnia fatisfaciat, nifilonga temporis præfcriptio, fubmota judicandi libertate, religione quadam animos omnium occupavit. Naſosem aliquoties parum amanter attingit, quod indulferit ingenio fuo, vitiaque fua diligere maluerit quam corrigere. Quod judicium videtur & Quintiliano placuif fe, qui putat ex illius Medea colligi poffe, quantum preeftare potuiffet, nifi maluiffet indulgere ingenio fuo, quam temperare. Atqui Seneca magis indulget ingenio fuo in oratione profa, ac feriis argumentis, quam Ovidius in poematibus, plerifque ludicris. Alicubi defiderat in illo gravitatem rebus dignam, velut in defcriptione Diluvii Descalioner, alias offenditur copia, quod definere nefciat. Nonnunquam objicit dio fententiam aliquam mutuetur à Partio Latrone, quai talem non poffit ex fe comminifci, aut quafi non poflit fieri, ut duobus eadem fententia veniat in mentem. Nec Virgilio parcit interim, nec Ciceronis quæ tamen res conducit ftudiis, fi flat aquis judiciis, ac citra petulantiam. Jam hoc ipfum, quod in Se cum pi mis laudatur , corruptum eft. Infectatur mores hominum libere falfeque, fed non femper in loco, interdum immodice , tum aliquoties affectatius , hifque modis, ut non itamultum abfit è feurrilitate: quadam vitia fic defcribit, dum infeCtatur, ut videatur invidere potius quam odifle, utque doccat magis quam dete Epilt. MX. 1150 A|ftetur : ſunt enim quadam ejus generis, ut ca depinxifle fit vel docere, vel irritare. Qualis eft ob{cceniffimus excurfus in primo libro Quaftionum Naturalium , De fpeculorum ufu. Jam quum Declamationum libros feribar ad filios fuos, Senecam, Melam, & Novatum, tamen admifcet quædam, quæ vir verecundus vix auderet, etiam præfatus honorem auribus, proloqui, nedum pater apud liberos. Et habet quidem hæc in motes publicos dicacitas voluptatis aliquid, fed parum liberalis, ni pudoris habeatur ratio, nec eft quicquam proclivius quam in his difertum eſſe. Unde fit, ut hodie quoque Ecclefiafte quidam, fide rebus facris dicendum fit, elingues, in hoc argumento fint linguacif= B|fimi. Quin ubique plurimus videtur jocorum affe&ator, etiam in rebus maxime feriis, in quibus optarim illum aliquanto longiusabeffe ab ineptia, obfcœnitate, vitioque feurrilitatis ac petulantie. Ef omninolibera= le quoddam jocandi genus , eft & perpetua quedam orationis jucunditas, que virum bonum non dedeceat, fi in loco adhibeatur; at in Seneca feepe cachinnos fentias potius quam rifum. Nec omnino temere eft, quod de fententiis illius queritur Fabivs, quas nufquam non affectat: Itaque fit, ut dum omnia per fententias conatar dicere, quanguam funt plurima, quibas nihil poffit. effe felicius, tamen intercurrant aliquot dura, frigide & inepta. Idem ufu venit in captandis epiphonematifitæ funt, potius quam in rebus, unde neceffe eft frigidiores cfe nonnunquam & obfcuras: quod genus eft illud ex prima ftatim ad Lycslum epittola: Ovedam tempora furripinntur nobis, quadam febducuntur, qua dam eflunnt. Ac mox: Magna vite pars elabitur male agentibus, maxima nihil agentibus, tota alind agen tibus. Qua de re fuo loco nonnihil dicetur. Neque nihil peccat in petendis affectibus, quos alii docendo præparant, fuoque tractant loco : nam paffim agitare affectus, adeo non probatum eft 4 doétis, ut quidam affectus in totum fubmoyerint, velut officientes judicio; at hos Seneca ubivis & in ipfo ftatim initio ftimulat verius quam movet, & in his maxime tragicos, que Gract roy vocant. Itaque quoties in grandes materias incidit, puta De univerſo, De natura deorum, De Stoico fapiente , De terre motu, De fulmine , De diluvio, De fine mundi, De contemtu mortis, De mortibus fpontaneis, veluti fuum na&us campum , videtur oftentare grandiloquentiam fuam, & nefcio quid tragicum fpirare. Horum vitiorum bonam partem probabile ett illi ex paleftra declamatoria hæfifle, in qua pene detrivit ætatem. Nam & Quinrilianrs fatetur, hoc exercitamenti genus, quum utiliter repertum effet ad abfolvendam eloquentiam , tamen nefcio quo pacto faétum, ut multum invexerit E|corruptele. Quum enim illic captaretur applaufus auditorum, ea quifque curabatadferre, non qux eflent optima, fed qua placerent maxime. Nec illic temere applaudebatur ab ociofis ac faftidiofis, nifi fententiis, argute didtis, fchematibus, & epiphonematibus, & f quid eflet aut novum aut immodicum; communia, quanquam optima, faftidiebantur. Nec raro que peffime dicta fuerant , iis frequentiflime applaudebatur. Ita difceflum eft ab illo fimplici ac naturali dicendi genere, quod omnibus antefertur, vel hoc nomine quod fide commendatur. Quid autem eft ora= tio culta fine fide, nifi cantio probe modulata? Hine eft quod queritur Quintilianus, quofdam vitia fua, quiF| bus in declamando aflueverant, in forum & ad ferias actiones detulife, reorum gravipericulo, dum patronus mavult caufam perdere, quam jocum, aut fchema, nonnunquam cum rifu quoque judicum & coronæ. Talia quedam & Seneca retulit in libros, velut hee, que diximus, tum fictionesillas palam falſas, quibus frequenter utitur, Videoguid velis, Pofthac pendebo de vultu tuo, Quanguam Novatus frontem contraxit. Quin & in perfonis fingendis ac mutandis, interdum fubitus eft, ut hinc etiam obfcuritas oriatur, dubitefque non An. 1529»
