Page 33 [33]
An.
1149 EPISTOLAE.
rent, in vitiis autem morum objurgandis, feveritatem
natim Senece judicium de Cicerone multa cum liber¬
tate reprehendit , ulque eo incandefcens, ut illum ap¬
pellet nugatorem hominem: moxque fubjicit, Sedjam
verborum Seneca Piget, hac tamen inepti, & infipidi, &
infuifi hominis joca non prateribo. Denique fic claudit
cenfuram, Dignes fane Seneca videatur lettione ac ftu¬
dio adole(centinm. Mox, ut arguat inter male dida
Senece, quæ plura videri vult quam bene dicta, efe
quædam quæ probare poffis, unicam duntaxat profert
{fententiam , hanc, Qaid refert quantum habeas, mul¬
to illud plus eft quod nou habes. Etiamfi non vide¬
tur hoc Senece dictum , fed Publii Mimi, quum fit
verfus trochaicus tetrameter catalećticus. In hoc Gel¬
fz judicio, neque nihileft, neque vera tamen funt o¬
mania. /Equior in hune eft Cornelius Tacitus , qui
quum integritatem conftantiamque hominis cum cz¬
teris rerum f{criptoribus preedicet, orationis etiam cul¬
tum tribuit, dicendi genus ad dele&ationem verius
quam ad feveritatem comparatum, excufat hoc nomi¬
ne , quod vir prudens quum perfpiceret ferum adole¬
fcentis ingenium per Philofophiæ præcepta ad virtu¬
tis amorem non pofle flecti, fuavioribus amcenioribuf¬
que ftuduerit illud vel emollire, vel occupare. Hinc
factum eft, ut Were pangendis carminibus præcellue¬
rit, quum orationibus a Seneca compofitis fele vendita¬
ret. Inter omnes virtutes, quas & multas & eximias
in Seneca fcriptis efle fatetur Quintilianus, nulla potior,
quam quod lectorem miris aculeis ad honefti ftudium
inflammet, ab humilibus curis ac fordidis voluptatibus
avocet. Quod quum fit optimum , quid refert qua phra¬
fi id efficias? quanquam ipfa quoquetalis eft, ut erudi¬
tiflimo feculo fuerit inter præcipuos, tantum abeft ut
hifce temporibus poflit faftidiri. Neque tamen nihil ha¬
bent veri quæ doċtiflimi Scriptores de illo pronuncia¬
runt. Fuitalienorum ingeniorum parum candidus cen¬
for. Subinde luditin Gracales, & interdum abfque cau¬
fa: neque fere refert ex probatis Auctoribus , quod
non conetur convellere , quafi turpe fit cuiquam o¬
mnino affentiri. Quoties autem ingeniorum & elo¬
quentiæ cenfuram fumft, quod potiflimum facit in
libris Declamationum, quam multos incefiit petulan¬
tius, aliis tribuens fatuas fententias, aliis infanas, aliis
ftultas, falibus plus fatis dicacibus, parumque dignis
viro gravi , ludens in plerofque. Que res fpeciem
habet animi parum aliene laudi faventis ,, & fuæ ni
mium indulgentis. Quanquam hic eft ferme morbus
ac faftidium eruditorum omnium, ut vix exfiftat aliquis
tam abfolutus, ut alteri per omnia fatisfaciat, nifilon¬
ga temporis præfcriptio, fubmota judicandi libertate,
religione quadam animos omnium occupavit. Naſo¬
sem aliquoties parum amanter attingit, quod indulfe¬
rit ingenio fuo, vitiaque fua diligere maluerit quam
corrigere. Quod judicium videtur & Quintiliano placuif
fe, qui putat ex illius Medea colligi poffe, quantum
preeftare potuiffet, nifi maluiffet indulgere ingenio fuo,
quam temperare. Atqui Seneca magis indulget inge¬
nio fuo in oratione profa, ac feriis argumentis, quam
Ovidius in poematibus, plerifque ludicris. Alicubi de¬
fiderat in illo gravitatem rebus dignam, velut in de¬
fcriptione Diluvii Descalioner, alias offenditur copia,
quod definere nefciat. Nonnunquam objicit dio fen¬
tentiam aliquam mutuetur à Partio Latrone, quai ta¬
lem non poffit ex fe comminifci, aut quafi non poflit
fieri, ut duobus eadem fententia veniat in mentem.
Nec Virgilio parcit interim, nec Ciceronis quæ tamen
res conducit ftudiis, fi flat aquis judiciis, ac citra
petulantiam. Jam hoc ipfum, quod in Se cum pi
mis laudatur , corruptum eft. Infectatur mores ho¬
minum libere falfeque, fed non femper in loco, inter¬
dum immodice , tum aliquoties affectatius , hifque
modis, ut non itamultum abfit è feurrilitate: quadam
vitia fic defcribit, dum infeCtatur, ut videatur invide¬
re potius quam odifle, utque doccat magis quam dete¬
Epilt. MX. 1150
A|ftetur : ſunt enim quadam ejus generis, ut ca depin¬
xifle fit vel docere, vel irritare. Qualis eft ob{ccenif¬
fimus excurfus in primo libro Quaftionum Naturalium ,
De fpeculorum ufu. Jam quum Declamationum libros
feribar ad filios fuos, Senecam, Melam, & Novatum,
tamen admifcet quædam, quæ vir verecundus vix au¬
deret, etiam præfatus honorem auribus, proloqui, ne¬
dum pater apud liberos. Et habet quidem hæc in mo¬
tes publicos dicacitas voluptatis aliquid, fed parum li¬
beralis, ni pudoris habeatur ratio, nec eft quicquam
proclivius quam in his difertum eſſe. Unde fit, ut
hodie quoque Ecclefiafte quidam, fide rebus facris di¬
cendum fit, elingues, in hoc argumento fint linguacif=
B|fimi. Quin ubique plurimus videtur jocorum affe&a¬
tor, etiam in rebus maxime feriis, in quibus optarim
illum aliquanto longiusabeffe ab ineptia, obfcœnitate,
vitioque feurrilitatis ac petulantie. Ef omninolibera=
le quoddam jocandi genus , eft & perpetua quedam
orationis jucunditas, que virum bonum non dedeceat,
fi in loco adhibeatur; at in Seneca feepe cachinnos fen¬
tias potius quam rifum. Nec omnino temere eft, quod
de fententiis illius queritur Fabivs, quas nufquam non
affectat: Itaque fit, ut dum omnia per fententias cona¬
tar dicere, quanguam funt plurima, quibas nihil poffit.
effe felicius, tamen intercurrant aliquot dura, frigide
& inepta. Idem ufu venit in captandis epiphonemati¬
fitæ funt, potius quam in rebus, unde neceffe eft fri¬
gidiores cfe nonnunquam & obfcuras: quod genus eft
illud ex prima ftatim ad Lycslum epittola: Ovedam
tempora furripinntur nobis, quadam febducuntur, qua
dam eflunnt. Ac mox: Magna vite pars elabitur ma¬
le agentibus, maxima nihil agentibus, tota alind agen
tibus. Qua de re fuo loco nonnihil dicetur. Neque
nihil peccat in petendis affectibus, quos alii docendo
præparant, fuoque tractant loco : nam paffim agitare
affectus, adeo non probatum eft 4 doétis, ut quidam
affectus in totum fubmoyerint, velut officientes judi¬
cio; at hos Seneca ubivis & in ipfo ftatim initio fti¬
mulat verius quam movet, & in his maxime tragi¬
cos, que Gract roy vocant. Itaque quoties in gran¬
des materias incidit, puta De univerſo, De natura
deorum, De Stoico fapiente , De terre motu, De
fulmine , De diluvio, De fine mundi, De contemtu
mortis, De mortibus fpontaneis, veluti fuum na&us
campum , videtur oftentare grandiloquentiam fuam,
& nefcio quid tragicum fpirare. Horum vitiorum bo¬
nam partem probabile ett illi ex paleftra declamatoria
hæfifle, in qua pene detrivit ætatem. Nam & Quin¬
rilianrs fatetur, hoc exercitamenti genus, quum uti¬
liter repertum effet ad abfolvendam eloquentiam , ta¬
men nefcio quo pacto faétum, ut multum invexerit
E|corruptele. Quum enim illic captaretur applaufus
auditorum, ea quifque curabatadferre, non qux eflent
optima, fed qua placerent maxime. Nec illic teme¬
re applaudebatur ab ociofis ac faftidiofis, nifi fenten¬
tiis, argute didtis, fchematibus, & epiphonematibus,
& f quid eflet aut novum aut immodicum; commu¬
nia, quanquam optima, faftidiebantur. Nec raro que
peffime dicta fuerant , iis frequentiflime applaudeba¬
tur. Ita difceflum eft ab illo fimplici ac naturali di¬
cendi genere, quod omnibus antefertur, vel hoc no¬
mine quod fide commendatur. Quid autem eft ora=
tio culta fine fide, nifi cantio probe modulata? Hine
eft quod queritur Quintilianus, quofdam vitia fua, qui¬
F| bus in declamando aflueverant, in forum & ad ferias
actiones detulife, reorum gravipericulo, dum patro¬
nus mavult caufam perdere, quam jocum, aut fche¬
ma, nonnunquam cum rifu quoque judicum & coro¬
næ. Talia quedam & Seneca retulit in libros, velut
hee, que diximus, tum fictionesillas palam falſas, qui¬
bus frequenter utitur, Videoguid velis, Pofthac pende¬
bo de vultu tuo, Quanguam Novatus frontem contraxit.
Quin & in perfonis fingendis ac mutandis, interdum fubi¬
tus eft, ut hinc etiam obfcuritas oriatur, dubitefque
non¬
An.
1529»