Pagina 32 [32]
147
Alioqui
nullus erat futurus annotationum modus, fi quod a For¬
tunato factum cet, quicquid eflet correctum annotare
yoluifitmus. Et tamen vehementer optarim hunc Au¬
€torem {choliis illuftratum, veluti ftellulis quibufdam,
quæ depravatorum temeritatem fubmoverent. Vitam
gece quidam non prorfus indiligens ex Swetonio, Cor¬
Tacito, & Hieronymo decerptam literis prodidit ,
ex cujus libro decerptum eft ,quod hic adjeétum vide¬
mus. Cæterum illis non aflentior, qui certant Senecam
facere Chriftianue, Nicodemo fimilem, qui quum nul¬
lum habeant argumentum probabile præter epiftolas,
quas poft docebimus à ftudiofo quopiam fuifle confi¬
ctas, nullum prorfus habent argumentum, nifi quod
fab eodem Cefare vixerunt Rowe. Sed fingamus Sene¬
cam, quo non alius De contemnenda morte fcripfit un¬
quam, vel fæpius, vel fortius, adeo fuifle meticulofum,
ut ne in feriptis quidem extrema fene&a proditis uf
quam fubindicarit fuam profeffionem , tam cautum, ut
nihil fuboluerit Werens, qui quum illum decreviffet è
medio tollere, & caufas commentitias pratexeret ,
Chriftianifaz: crimen non objecit; illud quo colore de¬
fendemus, quod in extremis fcriptis fubinde loquitur
deos & deas, fubinde dubitat, nunquid hominis fuper¬
fit à funere? Ut largiamur effe fas metu mortis difi¬
mulare Chriffianum , impia certe diffimulatio eft, que
pietatem impietate difimulat. Aliud eft vefte pro¬
phana Chriftum occultare, aliud eft libris editis pugna¬
re cum Chrifti dogmatibus, & aliud eft filere de Chri¬
fto, aliud illo indigna loqui. Sed quorfum attinet hoc
commentum? An ut libros illius Chriffiazis hominibus
commendent? Equidem arbitror magis in rem effe le¬
Goris , ut Senece libros legat , velut hominis ignari
noftre religionis. Etenim fi legas illum ut Paganum,
feripfit Chriftiane 5 Si ut Chriftianum, {cripfic Pagani¬
ce. Quum autem in illo fint plurima, quz fegnitiem
noftram poffint ad virtutis ftudium accendere, habe¬
bunt eadem acriores aculeos, fi cogitemus ab Ethnico
profecta.
flave, ut juxta Chriftianam quidem Philofophiam ve¬
hementer fint improbanda, pra fe ferant tamen mi¬
ram virtutis indolem: velut illud Socratis, Hoc unum
fcio, gaod nihil fcio, quum fit abfurde diftum, tamen
exprobrat nobis noftram arrogantiam. Et Lucretiae
fatum, quum fit optimo jure deteftabile, nobis ta¬
men commendat pudicitiæ ftudium, & hoc efficacius
commendat, quod exemplum ab Ethnica fæmina pro¬
fectum fit. Itaque quod ad mores attinet, majore fru¬
Etu legetur Seneca, fi legatur ut, quemadmodum fuit,
Paganus. Nam & Chriffiane dita vehementius affi¬
cient, & fecus di€ta minus ledent. Alioqui nufquam
magis difcrepat à Chréffiana Philofophia, quam quum
ea traétat , que nobis funt precipua. Caput enim
noftræ religionis eft, nofle Deum. At.ille common¬
ftraturus nobis quid fit Deus, Dems, inquit, ef totum
hoc quod vides G non vides, quafi totus hic mundus fit
ingens animal, cujus corpus fit oculis confpicuum a¬
nima lateat, & hoc fit Deus. Jam unusne fit Deus,
an plures, vehementer ambigit, & tamen frequenter
iterat deos deafque. Rurfus nridet cos, qui putant in
hoe mundo nihil geri, quod hunc Deum non fallat,
perinde quaGi culicem fentiat elephantus. Jam an ani¬
ma. fuperfit corpori fie difputat , quafi nihil referat
utrum credas. Alicubi, ur refert Tertullianus, pro¬
nunciat omnia finiri morte, etiam ipfam. Poftremo,
quoties incidit in fapientem illum Stoicvm, fic eum
attollit, ut frequenter diis æquet, nonnunquam & an¬
teponat. Ait fapientem univerfam felicitatem fuam
fibi uni debere, diis nihil opus effe, imo deos aliquid
debere fapienti... At pietas nobis perfuafit, etiam paf¬
ferculos & lilia Deo cure celle; tum hominem nihil
habere ex fefe boni, fed fummam fuæ felicitatis de¬
bere munificentia Numinis. Quantum igitur fit pe¬
riculi, fi illa legantur velut à Chriftsano prodita, Cæ¬
O
ERA SME 1148
olim admonuit Quintilianus, tanta æquitate temperans
fuam de illo cenfuram, ut nec perfone ftudio laudet
improbanda, nec odio damnet quae laudem promeren¬
tur. Proinde fortaflis non abs re fuerit, fi ftudiofæ
juventuti paucis indicem , quæ fint in hoc Auétore fu¬
gienda, que fequenda. Primum, habet voces fuas,
velut in hoc affeétatas, ut diffimilis {fit Ciceroni; quan¬
[quam hoc illi cum Questiliano Pliniifgue commune,
| & haud fcio an cum toto illo feculo, quod Ciceronis y
vclut argenteum aureo fucceffit. Hujus rei pauca fub¬
[jiciam exempla, ut leétor ex his conjiciat cætera.
| utitur. Tanguam pene femper ufurpat pro velnt, fi¬
ve, ut, fi quando vult exemplum fubjicere. Aliquo¬
tiesidicit «gre quarz pro gne atque. Cum gaudet ad¬
dere fuperlativis, quam quod fciam, nunquam, ut,
cum maxime, pro guam maxime. Aduerfus pro erga
frequenter ufurpat in bonam partem, ut, gratus ad¬
verfus deos. In hac fermonis forma non modo con¬
temnit homines, fed deos negligit; vix unquam addit
conjunctionem , Sed & deos, aut, fed deos guoque.
Hæc, atque his fimilia, non reprehendo, nec damno,
tantum indico non elle Tu/lani candoris. Quintilia=
| n45 libro decimo tribuit illi ftyli ufum, quod in nullo
feribendi genere non effet verfatus, tribuit ingenium
facile & copiofum, tribuit ftudium & plurimarum re¬
rum cognitionem , fatetur illum abundare multis &
preclaris fententiis, probat libertatem in vitiis homi¬
num infectandis, addens illius libros & ad mores for¬
mandos conducibiles effe. In fumma, fatetur in illius
libris effe multa, que non folum probari debeant, ve¬
rum etiam admirationem mereantur. Sed ex adverfo
detrahit illi Philofophize exactam cognitionem , adimit
judicium de feipfo, quod illi corruperat humanum vi¬
tium philautia, qui nævus nonnunquam in doétis ac
bonis viris reperitur, fed’ quem abunde multis penfent
virtutibus, nam id fubindicat, quum ait, /2 non omnia
fia amafet. Ac mox, velles, inquit, exm fuo ingenio
dixife, alieno judicio. Unde parum æquus judex Se¬
neca fuifle videtur alienorum fcriptorum, quod hifce
verbis fignificavit Fabim: Quem non equidem omnino
conabar excutere, fed potioribus praeferri non fincbam,
| guos ille non deftiterat inceffere., quum diverfi fibi con=
feins generis, placere fe in dicendo pofè, in quibus illi
placerent, diffideret. Quod ad phrafim attinet, putat
in €o corrupta efle pleraque, qua hoc plus officiant,
quod abundant dulcibus vitiis: nominatim illud taxat,
quod pondera rerum minutiffimis fententiis frangat: &
alibi, ni fallor, notat in eo concifum & abruptum di-.
cendi genus. Candorem in illo deſideraſſe videtur &
Suetonius, in Nerone Claudio {cribens hunc in modum:
Liberales difciplinas omnes fere puer attigit, fed à Phi¬
lofophia eum mater avertit, monens imperaturo contra¬
riam efe, à cognitione veterum oratorum Seneca prace¬
ptor, guo dintins in admiratione fui detineret. At idem
in Caligula Senece yidetur tribuere lene comtumque
dicendi genus, ita loquens de Ceſare: Lenins com=
tiuſque ſcribendi genus adeo contemnens , ut Senecam
tam maxime placentem , commiſſiones meras componere y
& arenam fine calce efe diceret. Quum Seneca fit af¬
feCibus tragicis vehemens, miror cur Suetonio videa¬
tur effe lenior, ut ne de fermonis cultu difputemus.
At his etiam liberius in Senecam deftomachatur Aalus
Gellius,, Nottinm Atticarum. libro duodecimo , capi¬
te fecundo : Pofteaquam enim retulifet aliorum de
Seneca judicium, quorum alii cenferent illius libros
prorfus indignos qui legantur, quod ejus oratio pro¬
trita videatur ac vulgaris, res atque fententiæ, aut ine¬
pto inanique impetu fint,, aut levi quafique dicaci ar¬
gutia, cruditio vernacula ac plebeja, nihil ex Veterum
{eriptis habens neque gratiæ , neque dignitatis ; alii
paulo æquiores, fermonis clegantiam magna ex parte
illi detraherent, rerum vero cognitionem non adime¬