Page 31 [31]
OCR
49 fo. 1289 HYPER ASPISTAE trium, £o quod folus efficiat quæcunque vult, fateor, in aliquo fenfu verum effe, & tamen non eo dubitamus Angelis tribuere immortalitatem, quod folus Deus diétus fit immortalis, nec veremur hominem appellare bonum aut fapientem, quod folus Deus dicatur bonus aut fapiens. Non enim libet hic tecum argutari, fi pugnant inter fefe liberum arbitrium & neceilitate duci, cum Dei voluntas nihilo magis fit mutabilis guam ipſe Deus , nemo magis agit omnia neceſſario quam Deus, qui fi poteft aliud effe quam eft, poterit & aliud velle quam vult, Rurfum fi hujus voluntate metiris omnes hominum aétiones, facis omnes aque neceflarias, quas nunc vis cfe contingentes. Deinde fi liberum arbitrium dici non poteft, quod ex fuis viribus nihil efficit, ne arbitrium quidem dicetur, quando pro {uo arbitrio dicitur agere qui libere facit quod vult, neque minus erit oppofitum in adjecto, cum dicitur liberum arbitrium inefficax, quam cum tu vocas feryum arbitrium. Ubi fervitus eft & captivitas, ibi nec arbitrium eft. Quid quod ne voluntas quidem propric dicetur, quæ nihil eligit , nihil expetit , nihil agit. Quanquam per me quidem licebit aliam vocem huic rei tribuere. Necad me pertinent quæ hic congeris de lapidatione, fi nominemus liberum arbitrium, cum illi cantillum virium tribuamus. Qui bene docet apud populum efe liberum arbitrium , fed inefficax abfque Dei gratia, non meretur lapidari. Sed fic eft tuum ingenium, nibil loqueris abfque tragicis hyperbolis , quod genus fant & illa, de vehementia ignis tartarei, & de vi Angelica five Divina. Nec alia re magis ftudes videri folus doétus quam paradoxis & hyperbolis, cum nihil fit accommodatius ad feditionem. Nec video tamen quid fuerit opus frigidis illis fimilibus de mendico, qui dicatur locupletiffimus, quod Rex illum poffit locupletare, & de homunculo imbecillo, aut fi mavis lumbrico, qui dicatur Dominus cœli & terra, fi Deus illi donare velit, ita tu, ne recedas à tragicis. Nos de habitu naturali loquimur, qui tametfi fuit oppreflus vi, tamen conditionis vocabulum retinet. Denique fi te tantopere offendit liberi arbitrii nomen, quod nihil efficiat ex fefe, tolle ſimul & arbitrii & voluntatis vocabulum, quandoquidem non eft arbitrium, ubi nihil potes tuo arbitratu: nec cft voluntas, quæ per fe nihil efficit, ut tu argumentaris. Et multo frigidius eft quod adfers de titulis Principum, qui {tulte titulos{fibi vindicant earum Regionum, quas alius poflidet. Hæc collatio fi quid valet, adverfum te valer. Omnino, Lethere, in hoc capite friges totus, etiamfi tibi mana IreeCoriny vregbory videris induxille vim ignis tartarei. Hæc comparatio magis quadrabit: Hic habet ingenium felicifimum fi careret febri. r ignem dici fi non urat, non tam yerum eft quam afferis. Nifi forte ignis non erat, quo refocillabantur tres pueri in fornace Babylonica, & nif vana eft illorum opinio, qui putant primam caufam in omnibus naturæ rebus principaliter agere, adeo ut miraculum effe non luceat Sol, nif negent fi non urat ignis, aut fi ? l, | quod prater folitum accidat. Tandem factus civilior , permittis nobis ut utamur liberi arbitrii vocabulo in rebus inferioribus, quæque non pertinent ad falutem , velut in pofféffionibus. Atqui in tua aflertione doces adco nullum cfe liberum arbitrium, ut ne feftucam quidem moveamus € terra, nifi abfoluta neceſſitate, & hîc quoque confirmas arbitrium quod habemus in rebus inferioribus Dei nutu regi. Nimirum cadem temeritate concedis dici liberum, guod pendet ab alieno nutu. Si liberum arbitrium prorfus eft nomen inane, & fi neceffitate abloluta geruntur omnia, cur hic immutabilem Dei voluntatem fubjicis hominum arbitrio? Sed hxc alias, ‘Tandem poft longas ambages dif putationem tuam redigis in compendium ; Sf ina, inquis, prefatio de verbis Der loquitur, tota émpia eſt: fi de verbis hominum, tora frafira ferspta eff. Ad hoe ita DA RUB ES ME 1290 refponfum eft, ut oftenderem vitiofum effe tuum di~ lemma, cum fint qua neque prorlus fint verba hominum, neque verba Dei, fed interpretationes verbi Dei, de quibus aliquando dubitare fas elt, aut queftiones ex Dei verbis erutæ, in quibus multis modis peccatur : vel +quia {crutatio progreditur altius quam opus eft, vel quia natura quæftionis eft ejufmodi, ut plus conducat ad difcordiam, quam ad pietatem: qualis cft illa, in opere bono, quod eft libero arbitrio commane, utra caufa fic principalis aut fecundaria, gratia an liberum arbitrium: & pronuntiatur quantum ad effe fubftantiale, principale eft liberum arbitrium, quantum ad efle meritorium, principalis eft gratia: vel quia vocatur in dubium, quod jam Ecelefiæ confenfu receptum eft, vel quia difputantur ubi non oportet, neque quemadmodum oportet. Nec enim damno difquifitiones moderatas hujufmodi queftionum inter eruditos, fed vulgus arceo ab hujufmodi confiétationibus. Veluti non expediret apud populum difputari quæ difpatat Thomas de fimplici ftupro, an fit peccatum capitale, differens argumentis ad utramque partem facientibus. Hee ita habere declarat mea claufula, qua finio totam hanc difputationem : Proinde tales materias fortaffe traGare licuerit in colloguits erudsterum, aut ettam in Scholis Theologicis, quanquam ne hic quidem expedire putarim, nt fobrie fiat. Caterum hoc genus fabulas agere in theatro promiſcua multitudinis mihi videtur non ſolum inutile, verum etiam perniciofum. Dalim igitar hoc eſſe perfuafum , in hajufmodi labyrinihis non effe terendam atatem aut ingenium, quam Luther dogma vel refellere, vel afferere. Audis, Luthere, theatrum promifcue multitudinis, audis non efle terendam ætatem, & dubitas quid fentiam? Nec interim impingo tibi, quod tu rem ab Ecclefia definitam revocas in contentionem. Et fi maxime loquutus efem de verbo Dei, refpondi & in hoc peccari, fi fecus quam oportet difpenfetur. Quanquam nobis non cum verbo Dei res eft, fed cum tuis interpretationibus & affertionibus. Nec hic habes quicquam quod mihi jure objicias, nifi quod civipjlius tecum ago quam res poftulabat. Hc cum fint evidentiora quam ut negari poflint, nimirum intelligis quantum verborum, quantum dilemmatum, quantum di&eriorum, quantum impietatis & blafphemiarum incallum effuderis, Ego vero tua dogmata non appello fabulas, ficuti calumniaris , fed ajo eos, qui tales quæ{tiones ancipitibus argumentis traétant apud imperitam multitudinem, effe fimiles hiftrionibus, qui fabulam faltant apud populum promifcuum, non omnibus accommodam. Nec es tam rudis Latini fermonis, ut non intellexeris quid fentiam, fed ita tibi propofitum crat, quemadmodum Mide quicquid. attigiflet vertebatur in aurum, quicquid nancifci poſſes vertere in calumniam. Sperabam jam animum iftum tuum faltem ‘exfaturatum convitiis, fed modus nullus, omnia loquor inepte & ignoranter, quod meminerim Lingue , quam habet peculiarem facra Scriptura fimul cum tropis. Et tu, qui nihil non apte dicis, fed fcienter omnia, fic interpretaris mea diéta, quafi coner oftendere Scripturarum obfcuritatem ex tropis, cum longe aliud agam: pato ut quemadmodum divina fapientia fermonem fuum attemperat ad affeétus captumque noftrum, iti dem difpeniator divine Scripture: {uam linguam accommodet ad utilitatem auditorum. Si clamas hoc ef | fe Rhetorum commentum, audi mea verba, fi habent: F Non guod hujufmodi mutationes cadant in naturam Dei, (fed quod fic logui conveniebat infirmitati tarditatigue nofire. Eadem prudentia decet illos opinor, qui difpenfandi fermonis divini paries fufcepersnt. Quadam ob hoc ipfum noxia funt, quod apia non fint. Hæc verba tam dilucida cum) habeat mea Diatriba, vide quam apte, | |quam {cite nobis hic ingeris calumniam de Scripturarum obfcuritate. Quanquam quis hoc tibi concefferit, tropos in Litteris divinis nihil habere obfcuriratis, fi modo adfit Grammatica, cum in Genefi paffim torqueant tropi, & in allegoriis Prophetarum tantopere Mm mm 3 fuB ec
