Page 36 [36]
CAPITA ARGVMENTORVM CONTRA
Verum , turpe eft, inquiunt , hæc difcere doétores., Fateor : didicifle oportuit , “i ae Me
quid ficies fis, quibus hoc non contigit, vel quia defuit animus, vel quia non contigit difcendi facultas? An
preftat nefcire quod cognitu neceflarium eft, quam ferius difcere ? ; 3 a Ma
Nec tamen quifquam cogitur ifta difcere, rametti nemini non licet , certe juvenibus potiffimum hic defu¬
dat labor. Y a y
Nec dubito quin ventura fit ætas , & jam fortaffis exoritur , qua videbuntur hæc magna ex parte fuper¬
vacanca. Verum, qui jam in grandes robuftofque viros adoleverunt, non adfpernantur nutricem, quæ pri¬
ma mammam dedit , que cibum premanfum in os infermi. | Nec illi Græciæ lumina Sapientes , in omni
difciplinarum genere abfoluti, nullam habebant gratiam is, à quibus agnofcere , pingere, fonareque litera»
rum clementa didicerant. Hc ita pufilla fant, ut fine his nemo fit maximus. Sue cuique dotes funt. Nos
quod datum eft impartimus. | i > E ; È 7
Quanquam hæc minus negligenda videbuntur , fi quis periculum fecerit, quantis hæc minuta conftent fu¬
doribus. Aut fi quis aggrediatur traétare Scripturam divinam, & in ea, ficut oporter, rimari curiofe fingu=
Ja. Ufa fentitur utilitas, non rumultuaria lectione. Poltremo definet contemnere , qui non unam aut alteram
annotationem , fed univerfum Opus expenderit. "Tu mihi otiofus ac fupinus hunc aut illum locum expen¬
dis, & videris tibi copiofius ac doctius tractare potuifle. Poteram & ipſe, fi decem modo fuiſlent excutiens
di. In tot millibus hanc preftare diligentiam difficillimum eft , mihi fane fuit , feliciori non invidebi¬
mus. À å 3 F
Auguftinum non peenitcbat oper fur , quum hujufmodi quadam annotaret in libros Pentateuchi , non
ex fontibus Hebræorum , fed ex Grecis voluminibus. Is rem annotatu dignam duxit , quod in facris Lite¬
ris reperiatur verbum multitudinis numero additum nomini rem fignificanti , quæ conftet ex multis. Quod
genus eft: Dimitte populum menm ut feruiant mihi. Item, Omnis terra adorent te. Preeterea quod in hac oratio¬
ne : Si interrogaverit te Efan, dicens, Cujus es tu, & quo vadis , & cujas hec qua antecedunt te è? Et dices, Pueri
ivi Jacob. poltremo loco redundet conjunétio E+. Rurfus quod in hoc fermone , Ta autem teftamentum menm
eonfervabis : confervabis pofitum fit pro Conferva. Rurfum quod hac verba, que fant in Levitico , eéxajupros
@y , duaidupres teu, putat ad hunc modum verti pofle , Zmmundus exfiftens , immandus erit. Er tamen partici¬
pium Exjfjfens, non efle ab Exjifere , fed ab Efe: quum Grasce fit dv , quafi dicas Effens. Praeterea quod
docet, mulierem dici, que virgo fit: quum Hebrzam vocem nefciat, unde pendebat queftio. Item quod dpi
por Grecum , parum Latine dicatur , ferorinam. Ad hæc tam pucrilia non gravatus eſt defcendere tantus
Epifcopus. Quid ipfe Hieronymus, noane quedam annotavit que frivola videri poflent , fi quicquam om¬
nino frivolum eflét in facris Libris? Za Epiffolam ad Ephefios capite quinto, in Pauli verbis: Proprer hoc relin¬
quer patrem & matrem, &c. annotavit, ova réTs diétum, pro érexey r#rs. quum utraque diétio probe quadret,
& eundem efficiat fenfum : Vice wxoris relinques patrem © matrem: & , Caafa uxoris relingues patrem ac marrem.
Idem ix Epiffolam ad Philemonem indicavit , Zjamyny magis fonare Dihigibile” , quam dileélsm, qui Græce di¬
catur gg mos. Iterum in Epistolam ad Romanos, mwyn TA evr w dui , omni, dictum efle pro Omnibus: quum
utroque modo dicatur idem, Quifquis ef inter vos: X, Omnibus qui funt inter vos. Jam vero quid commemo¬
rem, qualia Gnt pleraque , quæ Hieronymus annotavit in libello , quem de caftigatione Pfalterii feripfit ad
Suniam & Fretelam. Quam multa funtillic minutiflima , qua ego non dignarer meis Annotatiunculis quam¬
libet grammaticis. À
Nullus igitur reprehendat , fi argumento fufcepto refpondeo. Mihi abunde fatis eft , fi nullus ante me
plus preftiut in hoc fcripri genere. Quid alii poflint , aut preftaturi fint , nefcio. Certe optarim exfiftere
permultos, qui me prorfus obfcurarent. Imo vel reprehendi gaudebo , fi quis induftria fua rem tam facram ,
4 nobis utcunque tentatam , adjuverit. Abfit modo procacitas, quam foedam & indecoram fibi ducunt & E¬
thnici verfantes in re literaria. 7
Meminerit is qui reprehenfionem parat , fe quoque hominem effe , neque minus labi pofle reprehendendo ,
quam potuerit auctor Operis feribendo. Quanquam longe plus veniæ debetur ei , qui prodefle ftudens , in
ingenti Opere dormitavit alicubi, non aflequutus quod voluit : quam ei , qui in alieno libro cupiens inge¬
niofus videri, venatur quod carpat, & tamen hoc ipfum perperam facit: dumque falfos aliorum errores exa¬
gitat, ipfe fuos veros prodit. Porro nullus eft error fæœdior , quam animus {pirans invidiam & vel rectiflima
carpendi libidinem. `
Sic oportet ad librum legendum accedere le&torem, ut folet ad convivium conviva civilis. Convivator an¬
nititur omnibus fatisfacere: & tamen fi quid apponitur , quod hujus aut illius palato non refpondeat , urbane
vel diffimulant convive vel probant etiam , ne quid contriftent convivatorem. Quis enim cum convivam
ferat , qui tantum hoc animo veniat ad menfam , ut carpens que apponuntur nec vefcatur ipſe , nec alios
vefci finat ?
Et tamen his quoque reperias inciviliorcs, qui palam , qui fine fine damnent ac lacerent Opus, quod nun¬
quam legerint. Atque hoc fane faciunt quidam , qui fe Chriftianæ pietatis doctorcs profitentur , & religionis
antiftites: quum fit plus quam fycophanticum damnare quod nefcias.
Nec intelligunt quantum abcfe oporteat linguam prophetici canis , quæ lingendo medetur ulceribus , à
lingua viperæ aut afpidis, eujus venenumimmedicabile. Nec cogitantquantum difcriminis fit interhicrophan¬
tam & fycephantam.
Quum Theologorum fcholæ nec Scotum , nec Petrum Lombardum , nec Occam , nec Thomam , nec
Auguſtinum , nec Ambrofum , nec Hieronymum , nec Hilarium , nec Cyprianum , nec Chryfoftomum
nec Joannem Damafcenum, nec Origenem, imo nec Petrum Apoftolum prorfus ab errore liberent, & abeo
quidem errore, quem fi tucaris, hæreticus fis: cur noftra tam iniquo legunt judicio?
At fummis illis, inquiunt, hoc civilitatis debetur , tibi non item. Imo quo magis præcelluerunt illi vel
dignitate vel eruditione, hoc minus veniæ debebatur. Neque enim , opinor , ifti me inter ufque adeo indoétos
numerant , quos non oporteat quicquam omnino fcribere.
Nomen herefeos quo gravius eft & invifius Chriftianis auribus, hoc turpius eftid temere cuiquam impin¬
gere. At ifti nihil magis habent in promtu, nec dubitant herefim inclamare, priusquam circumfpiciant qua
de re loquantur. Et quemadmodum uno fue grunniente grunniunt omnes, ita ad hujus aut illius clamorem
omnes ejufdem factionis fodales vociferantur herefim.
Ira valde Chriftiani videri volunt, fiin Chriftianum fint fortiter contumeliofi. Idque quo poflint impunius ,
Principum tyrannidi favent , &c Romano Pontifici femperadulantur, peffime interim de illo fentientes , cui putant
quicquam elie carius, quam quod ad Chrifti gloriam & gregis falutem pertinet.
Ecclefiæ nomen fubinde inculcant , quum fuum agant negotium : Spiritum Santum habentin ore, quum
4 lon¬