Page 17 [17]
lek ato Ra POG dak Salt Sea
dis fugimus, ne parum multa fcifle videamur, quicquid ufquam eft profanarum literarum huc convehentes ; id
guod eft in Chriftiana Philoſophia præcipuum, non dicam, corrumpimus, fed quod negari non poteft, ad
parcos homines contrahimus rem , qua Chriftus nihil voluit efle communius. Hoc Philofophiæ genus in affe¬
ibus fitum verius, quam in fyllogifmis, vita eft magis quam difputatio, afflatus potius quam eruditio , trans=
formatio magis quam ratio. Doétos effe, yix paucis contingit: at nulli non licet, effe Chriftianum , nulli non
licet effe pium, addam audatter illud, nulli non licet effe Theologum. Jam facile defcendit in animos omnium,
quod maxime {fecundum naturam cft. Quid autem aliud eft Chrifti Philofophia, quam ipſe renafcentiam yocat ,
quam inftauratio bene condita natura ? Proinde quanquam nemo tradidit hac abfolutius, nemo efficacius quam
Chriftus, tamen permulta reperire licet in Ethnicorum libris , que cum hujus doétrina confentiant. Nulla
fuit unquam, tam crafla fa@tio Philofophiæ, quæ docuerit pecuniam hominem reddere felicem , nulla tam im¬
pudens, guz in vulgaribus iftis honoribus aut voluptatibus finem boni conftituerit. Viderunt Stoici neminem
effe fapientem, nifi bonum virum, viderunt nihil effe yere bonum aut honeftum, preter veram virtutem, ñi¬
hil horrendum aut malum, preter unam turpitudinem. Injuriam non efle penfandam injuria, multis modis
apud Platonem docet Socrates: item cum immortalis fit anima, non effe deplorandos, qui cum fiducia bene
acta vite hinc demigrant in vitam feliciorem : praterca animam omnibus modis abducendam ab affectibus
corporis, & ad ea traducendam, qua vere funt, cum non videantur. Nullam rem nobis fuavem effe poffe,
que non aliquo modo contemnatur, in Politicis {eripfit Ariftoteles, una virtute excepta. Nihil in yita ho¬
minum fuaye efie pofle, nifi adfit animus nullius mali fibi confcius, unde ceu fonte {catet vera voluptas, fate=
tur & Epicurus. Quid quod magnam hujus do&rine partem preftitere non pauci, precipue Socrates, Dio¬
genes, & Epictetus? At eadem cum tanto plenius & docuerit & practtiterit Chriftus, an non prodigii fimile,
hæc à Chriftianis vel ignorari, vel negligi, vel etiam rideri? Si fun! quæ propius pertinent ad Chriftianifmum s
his antiquatis, illa fequamur: fin hæc fola funt, quæ, vere Chriftianum poflint efficere, cur hæc propemodum
magis pro obfoletis & abrogatis habemus, quam libros Mofaicos? Primum autem eft fcire quid docuerit, pro¬
ximum eft præftare. Neque enim ob id, opinor, quifquam fibi Chriftianus efle videatur 5 fi ſpinoſa, mole¬
flaque verborum perplexitate, de inftantibus, de relationibus, de quidditatibus ac formalitatibus diſputer, ſed
fi quod Chriftus docuit & exhibuit, id teneat, exprimatque. Non quod horum ſtudium damnem , qui in ar¬
gutiis hujufmodi non fine laude exercuerunt ingenii fui vires, (nolim enim.offendi quemque) fed quod exifti¬
mem , & vere, ni fallor, exiftimo, puram ac germanam illam Chrifti Philofophiam, non aliunde felicius hau¬
riri, quam ex Euangelicis libris, quam ex Apoftolicis litteris, in quibus fi quis pie philofophetur, orans ma¬
gis quam argumentans , & transformari ftudens potius quam armati , is nimirum comperiet nihil effe , quod
ad hominis felicitatem, nihil quod ad ullam hujus vitæ funétionem pertineat, quod in his non fit traditum,
difcuffum, & abfolutum. Sive quid difcere cupimus, cur alius auftor magis placet quam ipfe Chriftus? Sive
vivendi formam requirimus, cur aliud nobis prius ef exemplum, quam archetypus ipfe Chriftus? Sive phar¬
macum aliquod adverfus moleftas animi cupiditates defideramus, cur alibi putamus remedium effe præfentius?
Sive cupimus defidem ac languefcentem animum expergefacere lectione, quæfo, ubi reperias igniculos æque
vivos & efficaces? Sive vifum eft animum ab hujus vitæ moleftiis avocare, cur aliæ magis placent delitiæ ? Cuf
ftatim malumus ex hominum litteris Chrifti fapientiam difcere quam ex ipfo Chrifto? qui quod pollicitus eft fefe
femper nobifcum fore ufque ad confummationem feeculi, in his litteris pracipue præftat, in quibus nobis etiani
num vivit, fpirat, loquitur, pene dixerim, efficacius, quam cum inter homines verfaretur. Minus videbant;
minus audiebant Judzi, quam tu vides & audis in Euangelicis litteris, tantum ur oculos & aures adferas, qui¬
mur, circumferimus, iterum atque iterum relegimus, & tot funt milliaChriftianoram, qui cum alioqui do&i
gmata, Judæi & hodie ab ipfis cunabulis fuum edifcunt Mofen. Cur nos non idem præftamus Chrifto? Qui
Benediéti profitentur inftitutum, regulam ab homine, eoque pene idiota, & idiotis feriptam, tenent, edifcunt,
imbibunt. Qui Auguftiniani fune Ordinis, auétoris fui regulam callent. Francifcani Francifci fui traditiun¬
culas adorant; ample&untur, & quoque terrarum fe contulerint, feeum circumferunt, tutos fe non credunt,
nifi libellus adfit in finu. Cur illi plus tribuunt regulæ ab homine feripte, quam univerfi Chriftiani fuæ re¬
gulæ, quam omnibus tradidit Chriftus, quam omnes ex zquo profeffi funt in baptifmo? Denique qua (ut fex¬
centas etiam addas) nulla poft cffe fanétior? Atque utinam fiat, ut quemadmodum Paulus feripfit, Mofi Legem
non fuifle gloriofam præ gloria fuccedentis Euangelii, ita Chriftianis omnibus Euangelia & Apoftolorum litteræ
ita fanétæ habeantur, ut hæc præ illis non videantur effe fanéta. Quid Alberto magno quid Alexandro quid Tho¬
mæ, quid Ægidio, quid Ricardo, quid Occamo alii velint tribuere, perme fane cuique liberum erit. Nolim enim
cujufquam imminuere gloriam, aut cum inveteratis jam hominum ftudiis dimicare. Sint illa quantumvis erudita,
guantumvis fubtilia, quantumyis, fi velint, Seraphica, heec tamen certiffima fateantur oportet: Paulus diju¬
dicari vult fpiritus prophetarum num ex Deo fint, Auguftinus omnes omnium libros cum judicio legens , ni¬
hilo plus juris poftulat & fuis. In his folis litteris, & quod non affequor, tamen adoro. Hunc auctorem no¬
bis non. {chola Theologorum, fed ipfe Pater cœleftis, divinæ vocis teftimonio comprobavit, idque bis, pri¬
mum ad Jordanem in baptifmo, deinde in monte Thabor in transfiguratione: Hic, inquit, cf Filius meus di¬
letius, in quo mihi complacitum eff, ipfum audite. © folidam auctoritatem, vereque (ut ifti vocant) irrefra¬
gabilem! Quid eft ipfum audire? Nimirum , hic unicus eft doĉtor , hujus unius difcipuli fitis. Attollat ftu¬
diis fuum quifque quantum volet auétorem, hoc de uno citra exceptionem ditum eft Chrifto. In hunc pri¬
mum defcendit columba, paterni teftimonii comprobatrix. Hujus fpiritum proxime refert Petrus, cui fum¬
mus ille paftor oves fuas femel, iterum ac tertio pafcendas commifit,, pafcendas autem haud dubium quin Chri¬
ftiane doétrinæ pabulo. Hic in Paulo veluti renatus eft, quem ipfe yocavit organum eleétum, & inGgnem
fui nominis preconem. Johannes quod é facro fanéto illo pectoris fonte hauferat , id fuis expreffit litteris.
Quid, queefo, fimile in Scoto? (nolim id contumelie caufa diétum videri) quid fimile ia Thoma? quanquam
illius ingenium admiror, hujus etiam veneror fanRimoniam. | Cur non in his tantis auctoribus philofophamur,
omnes? Quin hoc finu circumferimus, hos: femper habemus in manibus, quin in his venamur, fcrutamur,
difquirimus aflidue? Cur major vite portio datur Averroi, quam Euangeliis? Cur tota pene ætas in hominum;
decretis, & inter fe pugnantibus opinionibus conteritur? Jam vero fint illa fane, fi libet, fublimium ‘Theolo-.
gorum. At in bis certe fit futuri quondam magni Theologi tyrocinium. Quotquot in baptifmo juravimus in
verba Chriſti, fi tamen ex animo juravimus, mox inter ipfos parentum complexus, 6¢ nutricum blanditias,.
Chriſti dogmatis imbuamur. Nam & altiflime infidet, & tenaciflime haret, quod primum rudis illa animi
teftula combiberit, Chriſtum prima fonet. balbupies,. ex hujus Evangeliis prima formetur infantia, quam ita
ah à È Pe rr È x Tom. vi, X 4 cum