milites minabantur ſe direpturos pecuntam quæin trium¬
pho ferretur, coque Servilius Glauciaque fuadebant, ut
cam potius inter milites divideret , quam diripi fineret. |
Verum ubi Pompejus refpondit, fe citius omiffurum
triumphum, quam militibusblanditurum , fimulque al
reatos fafces eis objecit, utillinc inciperent direptionem,|
Nunc, inquit Servilius „tes Pompei, vere Magnum video, di¬
guamque triumpho. Non judicabat effe fpeciofum trium¬
phum, nifiquicitraambitum citraque largitiones beñefa¬
étis redderetur.
VII. Rome moserat, ut equitesquilegitimum tem¬
pus militaffent, equum in forum deducerentad Duumvi¬
tionibus, ac Ducibus fub quibus meruiffent, promeritis
aut collaudarentur aut vituperarentur. Iraque Pompejus
quum effet Conful, ipfe equum ad Cenfores Gellium ac
Lentulum deduxit: quibus ex more percontantibus, 22
omnia militaria munia obifer £ Omnia inquit, fub me ipfo Im¬
peratore. Significans fe fic geflifle Ducem, ut nihilo fecius
omnes militis partes gnaviter preeftaret. Idem & Imperator
bonus, & miles ftrenuus, qua laude nulla Principi poteft
Major contingere.
VIII. QuumSertorilitterasin Aifpaniisintercepiffet,
in quibus erant inclufe complurium Ducum epitolæ,
Sertorium ad novandas res ftatumque civitatis immutan¬
dum Romam invitantium ; exuffit omnes, ut improbis
daret poenitentiz locum , & in meliusmutandi confilia fa¬
cultatem. Hoc ut inter moderate prudenterque facta me¬
ritorecenferetur, ita non video quid faciatinter apophthe¬
gmata. Quamquam ejufmodi multa reperiuntur in Plu¬
tarchi colleétaneis. S1 prodidiſſet nomina, jam metu pæ¬
næ ſeſe ad vim manifeftam paraffent. Simulque deferens
filentium hoftium litteris, docuit quantum fit crimen, a¬
lienas refignare litteras, aut quod tibi per litteras obfignatas
ereditumeft, fub dium efferre.
IX. Phraati Parthorum Regi per Legatos ab ipfo po¬
ftulanti, ut Euphratem Romanæ ditionis terminum effe
vellet; 7mo, inquit, ilud magis pohulandum , ut Romano¬
rum fines a Parthorum regno inftitia dirimar. Significans,
Romanis non effe praefcribendum quoufque debeant pro¬
ferre imperium, aquo propagando non montes aut flumi¬
na debeant arcere: fed ibi demum fore fines Romanæ di¬
tionis, ubi jusnoneffet ulterius procedere.
X. Quum Lucius Lucullus poft obita militi munia fe¬
fe voluptatibus dederet, ac fumptuofe viveret, Pompe¬
jum interim reprehenderet,quod preter atatem multisne¬
gotiis appeteret implicari; Magis, inquit, praeter etatem
eft, fener delitiis vacare, quam imperium gerere. Graviter
taxavit illorum fententiam, qui putant fenibus nihilagen¬
dum, quum decorum fit Rempublicam gubernantem, vel
{tantem mori. Luxusautem & otium in juyenibus ftultitia
eft, infenibus crimen.
XI. Aigrotanti Pompejo Medicus preefcripferat ut
turdis vefceretur. Quumque hi quibus datum erat nego¬
tium, negarent inveniri, non enim crat tempus quo
genus hoc avium capi folebat , admonuit aliquis, apud
Lucullum inveniri poffe , qui turdos toto anno foleat ale¬
ye. Irane, inquit Pompejus, 7f delitiis deditus efet Lu¬
eullus > nequaguam viveret Pompejus £ Comtemptoque
Medico , cibis parabilibus ufus eft. O vere mafculum
animum, qui ne vitam quidem delitiisacceptam ferre fu¬
ftinuit.
XII. Quumingens rei frumentariz Rome effet penu¬
ria, Pompejus titulo quidem annone Procurator, reau¬
tem vera maris terræque Dominus declaratus, in Africam,
Sardiniam, ac Siciliam navigavit, multaque frumenti vi
collecta properabat ire Romam: verum quum ingenti
tempeftate oborta. naucleri detrectarent navigationem ,
ipſe primus navim ingreflus juflit ancoras tolli, clamans,
Ut navigemus urget neceffitas, ut vivamus non urget. Signi¬
ficans, patriæ periclitantis habendam rationem potius
quam private incolumitatis. Siquidem Reipublica fuble¬
vandæ curis immori pulerum eft ; at patriaminextremo
difcrimine noftra ceffatione deferi, turpiffimum eft. Hic
monemur, nonanimalia bruta tantum omiffa libertate ve¬
nire in fervitutem, verum ctiam homines indomitos fame
mitatem pofthabendam effe.
XIII. Quum jam dereéta effet Pompeji cum Cafare
fimultas , ac Marcellus, ut Plutarchus, alioium judicio 4
Marcellus, unusex eorum numero quos Pompejus eve¬
xifle putabatur, aPompejo ad Cæfarem tranftuliffer anis
mum, adco ut non veritus fit in Senatu multa in Pompe¬
jum dicere: hunc itacompefcuit Pompejus ; Nozare péder,
inquit, Afarceline ci maledicere, cujus beneficioex muto fa¬
Chus es facundusy ex famelico eo produttus, ut vomitum non
tencas! Graviter objecit ingratitudinemhomini, quihoe
ipfum quod habebat dignitatis , auctoritatis & cloquentia ,
abutebatur in eum cui debebatacceptum ferre. Nam hoc
turpilfimum ingratitudinis genus cit, fed tamen heuni¬
mium vulgare.
_ XIV. Catoni acerbius infeGtanti Pompejum , quod
ipléfæpiuspiædixiflet, potentiam Cæfarisindies crefcen¬
tem nulli bono fore populari civitatis gubernationi , fed
potius ad tyrannidem tendere : Pompejus ita refpondits
Tua, inguit, Cato, magis accedunt ad divinationem, at mea
magisaccommoda funt amicitie. Sentiens, Catonem incer=
ta loqui, quod nemo poffit rerum humanarum exitum li¬
quido prælcire: fe veroca fequutum , que tum temporis
amicitia quæ fibi cum Cæfare intercedebat poftulabat,
Certum erat quid debebatur amico, incertum eratana=
micusilli futurus effet inimicus. Deamico vero humanius
elt bene fperare, quam divinare pejora.
XV. De fe libere profitebatur, quod omnem magi¬
ftratum quem gefferat, & citius cflet natus quam ipfe exa
{pectaffer, & citius depofuiflet quam abaliisexfpectatuna
eſſer. Quod cito fufcepiffet imperium, vel fortuna fuit;
vel præmaturæ virtutis : quod mature depofuit , animi
moderatierat, non adtyrannidem {peCtantis, {edad Rei¬
publica commodum.
XVI. Poft prelium in Pharfaliciscampis habitum, in
Ai gyptum profugit: quumque etriremideicenfurus effet
infcalmum pifcatorium ab AeyptiRegemiffum, conver=
fus ad uxorem ac filium, nihil aliud dixit quam illud So¬
phocleum:
Tpes rov tUpawyay o54c euaropeverast g
Keive ’s) dines uay erevbepas porn.
Id eft: ¬
Quifquis iyranni ad tetta demigraverits
Fit fervus illi, liber > fi venerit.
Præfagife videtur imminens exitium. Ubidefcenderat in
fcapham , iétus gladio, femel tantum emifit fufpirium,
& obyoluto capite prabuit fe occidendum.
XVII. Pompejus impatiens Tullianæ dicacitatis, in¬
teramicosdicere folebat, Cupio ad hoftes tran{eat Cicero, ut
nos timeat. Notant illius ingenium, quo dicitur hoftibus
fuiffe fupplex ,inamicoscontumax. Hoc Pompejidiétum
ita refert Quintilianus , Tranfi ad Cefarem, & me ti~
mebis.
XVIII. Idem rebus infeliciter geftisadverfus Cxfa¬
rem, & ad fummam defperationemredaétus, intentori¬
um venit attonito fimilis , nec aliam vocem emifit quam
hanc, szsv ès mapeuCorry, ergo incaftra: fumptaquevefte
præfenti fortunæ accommoda, clam profugit.
XIX. Compofito Sicilie tumultu, ac civitatibus quae
defecerant, placidereceptis, foli Mamertini poftulabant
audiri, recitantes leges quafdam ipfisolim a Romanis con¬
ceflas; Non definetis, inquit, nabis acciniti gladiis recitare
leges ? Significans y jure agere volentibus non cffe opus
armis
XX. Idem quum ex litteris Senatus intellexiffet, omnia
que Sulla armisobtinuerat, inipfius poteftatem effe tradi¬
ta populi fuffragiis centuviatis ,, percuffo femore dixit 5
Proh numquam finienda pericula, quantofatins erat obfeurum
naſci, ſi a militaribus curis numquam dabitur recedere, nee
bac exutoinvidialicere cum uxore ruri vitam degere£ Magnam
potentiam ambit inexpertus, odit expertus : fed deponere
tutum non eft.
XXI. Quibufdam fe videre negantibus quomodo pof=
fer Cæfarisimpetum fuftinere, hilari vultuvetuitillos hac
dereeffe follicitos: Nam fimul ac inquit, folum Italie pe~
de pulfavero, exfilient affatin equeftres pedeffrefgue copia. Pras
fens quidem animus, fi fortuna refpondiflet. Y
Tom. IV, O3 Fans