Page 46 [46]
OCR
que fordibusabundent, cæterum per iram quod latebat agraviflimas (utait Plato) dent pœnas, dum pro hoftibus 2cmaledicig, & improbis habentur. Hacitaque dum confidero&obfervo, fitut placidereponam apud me; femper= que habeaminmemoria, quodin febri quidem bonum eft, fed meliusinira, linguam teneram ac levem habere. Nam lingua febricitanuum , fi minus affeéta fit fecundum naturam, mala quidem rei fignum cft, caufa nequaquam. At irafcentium lingua pofteaquam facta eft afpera lordidaque, ac diffluens infermonesabfurdos, emittit terocem, & contumeliofum fermonem immedicabilis inimicitiæ parentem, ac latentis malevolentiæ proditorem. Negue enim indiluta vini potatio refundit quicquam tam petulans ac moleftum, quamira. Atque illa quidem rifui & lufuicure funt, hæc vero bili funt temperata. Acincompotationibus quidem qui filet, moleftus gravifque eft familiaribus , cæterum inira nihil decentius eft quicte, quæ fi non repenteadefle poflit , in pectore cuftodire linguam fruftra latrantem. Jam non hec tantum reputare licet ci qui attenderit quomodo fint affeéti , quos ita corripuit , verum aliam etiam ire perfpicere naturam. Videlicet quam non generoſa res fit, neque virilis , nec prudentiam obtinens, nec animi celfitudinem. Tametfi vulgus hominum ,guoniam ira turbas ciet, putat effe agilitarem, & quod minax eft, credit effe fiduciam , & quod intraĉtabilis eft, opinatur efle fortitudinem. Nonnulli etiam crudelitatem interpretantur effe dexteritatem ad res grandes gerendas , & implacabilitatem, putant efleconftantiam , denique morofitatem difficultatemque faciunt odium vitiorum idque nonrette. Nam ip{a facta, ip{e commotiones, ipfi habitus multam arguunt humilitatem atque imbecillitatem , non folum ob id, quod pueros divexant, quod in mulierculas exacerbantur, quod canes, equos, & mulos putant effe poenisathciendos , quemadmodum Ctefiphon pancratiaftes mulæ recalcitrans: verum etiam in cædibus tyrannicis dum in amarulentia confpicitur illorum pufillanimitas, dumque ineoquodagunt, perfpicitur quid patiantur, res fimilis videtur ferpentum morfibus , qui poftquam exaiferint , & circum circa dolorem excitarint, tum demum Medici his que leferunt adhibitis , exhauriunt inflammationem. Quemadmodum enim tumor accidit ex magna in carne plaga, itain molliffimis animis, fi quisfe prabeat dolori, hoc ipfo quo major eft imbecillitas, hoc majorem elicit iracundiam. Atque hac de caufa, mulieres iracundiores funt viris, ægrotifanis , fenesætate vigentibus , & infelices felicibus. Iracundiflimus enim eftavarusadyerfus difpenfatorem, lurcoadverfus popinatorem , zelotypusadverfus uxorem, gloriofus in maledicos. At longe ſæviſſimi ſunt viri, qui honores ambiunt in civitatibus, aut feditionem fplendidam, utait Pindarus, moleftiam. Sic exeo quod maxime dolet, & ægrotatin animo , maxime ob imbecillitatem nafcitur ira, nequaquam nervis adfimilisanimi , ficut dixit quidam , fed intentionibus & convulfionibus in vindicandi impetu vehementius infurgentis. Itaque malarum rerum exempla, fpe&aculum præbent, non jucundum, fedutile dumtaxatac neceffarium. Caterum cum eos qui placide leniterque fefe geruntinira, vel(pe@arevel audire exiftimem elle pulcerrimum, incipio contemnere iftos qui dicunt: Lafo viro, vir fufinendus ef tibi. Trem illud: Impinge cervivi calcom, impinge È uſque ad folum. ex conclavi mulierum , in conclave virorum transferunt, baud re&te. Nam fortitudo in cæteris confentiens fociaque juftitiæ, mihi videtur de fola manfuetudine digladiari, ut que ipfam magis deceat. Siquidem non taro contingit , ut homines deteriores fuperent meliores. Cærerum erigere trophæa in animo adverfus iracundiam, qui cum difficile eft confligere , ut inquit Heracletus , quicquid enim velis vita emitur, magnæ cujufdam eft ac palmariæ virtutis, quippe guæ vereceu nervos ac tendones habeat rationis judicium adverfus animi cupiditates. Quas ob res femper ftudeo colligere , ac legere, non folum ifta, quorumdam Philofophorum, quos qui fapiunt, affirmant carere bili, fed Regum potiusac Tyrannorum diéta facta Alque, velut illud Antigoni , cui cum milites juxta tentorium clam maledicerent, exiftimantes eum non audire, baculo foras prolato : Papæ inquit , non vos aliquo longius hinc digreñi, male loquemini de nobis? Preerer cacum Arcadion quidam Achivusnon defineret maledicere Philippo, monitufque ut fugeret ubicumque locorum eflent, qui non noffent Philippum , ubi poft aliquo cafu rurfus eflet vifusin Macedonia, amici erant auctoresut puniretur, nec enim oportere negligitantam petulantiam. Philippusautem cam occurrifiet homini humaniter cum €o colloquutus, mox etiam xeniis ac donisad eum miflis, poftea juflit cos percontari, quomodo jam de fe loqueretur apud Græcos. CunGis autem teftificantibus, eum hominem jam mirum Philippi laudatorem cffe fastum, ego igitur, inquit, melior Medicus quam vos. InOlympiis autem cum convitia ja= cerentur in ipfum, ac nonnulli dicerent, Græcos dignos effe fupplicio , qui beneficiisaffectia Philippo, male de ipſo loquerentur, quid igitur, inquit, facerent , fillos lederem? Egregia vero funt, que Pififtratus fecit erga Thrafybulum, queque Porfena erga Mutium, quaque Magas erga Philemonem : qui cum a Poeta publice taxatus eflet in theatro hifce verfibus : En Rege ab ipfo litera adfunt tibi Maga, Sed tu mifelle literarum ignarasesi & præ tempeftate in Parætonium portum delatum cepiffet, fatelliti mandavit, ut nudo enfe cervicem dumtaxatattingeret, moxque comiter abiret. Deinde miflistalis ac pila, tamquam puerulo , qui nonfaperet, dimifit. Ptolemæus vero Grammatici irridens ignorantiam , rogabat quis fuiffetpaterPelei. Atille: Dicam, inquit, fitu prius dixeris quis fuerit Lagi pater. Hoc ditto, tetigit Regis ignobilitatem, cunétique indigne ferebant , yelut intolerabile convitium. HicPtolemæus, fi Regium, inquit, noneft ferre diĉteria, nec illud Regium eft, diteriis quemquam laceflere. Alexander vero amarulentior folito fuit, in his que geflit adverfus Callifthenem &Clitum. Quare ctiam Porus captus cum hortaretur cum, Ut fe Regaliter tracta~ ret,ac Rege percontante, numquid preterea? In hac voce, inquit, Regaliter infunt omnia. Quapropter Deorum D |Regem, Milichion, hoc eft, placidum , Athenienfes vero, nifallor, Mamaéten appellant, a benefaciendi promptitudine. Cæterum punire ad Furias & Dæmonia pertinet, minimevero Divinum eft aut Olympium. Itaque ficut de Philippo qui Olynthum fubverterat, dixit quidam: Attalem civitatem non poflet condere, ita dicendum eftde ira : Subvertere quidem perdere ac diruere potes, erigere vero ac fervare, parcere & tolerare, manfuetudinis eft & clementia, & moderationis, hoc eft, Camilli eft , Metelli eft, & Ariftidisac Socratis. Cæterum infigere dentem ac mordere, formicarum eft & murium. Quin infuper cum fimul & ad vindiétam refpicio, ulcifcendi rationem que per iram geritur, comperio plerumque irtitam, ut que morfu labiorum, ftridoribus dentium , inanibus incurfionibus, convitiispræter dementes minas nihil habentibus, confumitur. Deinde fit, quod in curfu pueri folent facere, qui quoniam fibi temperare non valent, ridicule cadunt priufquam perveniant ad metam ad quam feftinabant. Unde non male Rbodius ille, adverfus miniftrum Imperatoris Romani, vociferantem ac ferocientem: Noncuro, inquit, quid tu dicas, fed quidilletaceat. Itidem & Sophocles, cum Neoprolemum & Eurypylum armaflet: Torfere inquit, tela fine convistis Armorum in orbes ereorum. Nam nonnulli quidemBarbari ferrum veneno tingunt.Cæterum fortitudo noneget ira, fiquidem a ratione tinéta eft. Porro quod furore & wacorruptum eſt, facile frangitur, eftque putre. Proinde Lacedamonii, pugnaturisiram adimunt concentu tibiarum, ac Mufis rem divinam faciunt antequam ineant prælium , quo videlicet ratio permaneat inillis. Et cum hoftem verterint in fugam , non cum perfequuntur, fed reprimunt iram, quippe quæ facile revocari poflit, non aliter quam moderatæ menfuræ gladioli. Contra, ira innumeros fuftulit ante vindiétam, veluti CyrumacPelopidemThebanum. Agathoclesvero cum convitiis incefleretur ab his quorum civitatem obfidebat, placide ferebat, cumque dixiffet quidam: Figule, unde perfolves hofpitibus mercedem? Illearridens, Giftam, inquit, exci
