Page 46 [46]
que fordibusabundent, cæterum per iram quod latebat a¬
graviflimas (utait Plato) dent pœnas, dum pro hoftibus
2cmaledicig, & improbis habentur. Hacitaque dum con¬
fidero&obfervo, fitut placidereponam apud me; femper=
que habeaminmemoria, quodin febri quidem bonum eft,
fed meliusinira, linguam teneram ac levem habere. Nam
lingua febricitanuum , fi minus affeéta fit fecundum natu¬
ram, mala quidem rei fignum cft, caufa nequaquam. At
irafcentium lingua pofteaquam facta eft afpera lordidaque,
ac diffluens infermonesabfurdos, emittit terocem, & con¬
tumeliofum fermonem immedicabilis inimicitiæ paren¬
tem, ac latentis malevolentiæ proditorem. Negue enim
indiluta vini potatio refundit quicquam tam petulans ac
moleftum, quamira. Atque illa quidem rifui & lufuicure
funt, hæc vero bili funt temperata. Acincompotationi¬
bus quidem qui filet, moleftus gravifque eft familiaribus ,
cæterum inira nihil decentius eft quicte, quæ fi non repen¬
teadefle poflit , in pectore cuftodire linguam fruftra latran¬
tem. Jam non hec tantum reputare licet ci qui attenderit
quomodo fint affeéti , quos ita corripuit , verum aliam
etiam ire perfpicere naturam. Videlicet quam non gene¬
roſa res fit, neque virilis , nec prudentiam obtinens, nec
animi celfitudinem. Tametfi vulgus hominum ,guoniam
ira turbas ciet, putat effe agilitarem, & quod minax eft,
credit effe fiduciam , & quod intraĉtabilis eft, opinatur efle
fortitudinem. Nonnulli etiam crudelitatem interpretan¬
tur effe dexteritatem ad res grandes gerendas , & implaca¬
bilitatem, putant efleconftantiam , denique morofitatem
difficultatemque faciunt odium vitiorum idque nonrette.
Nam ip{a facta, ip{e commotiones, ipfi habitus multam
arguunt humilitatem atque imbecillitatem , non folum ob
id, quod pueros divexant, quod in mulierculas exacerban¬
tur, quod canes, equos, & mulos putant effe poenisath¬
ciendos , quemadmodum Ctefiphon pancratiaftes mulæ
recalcitrans: verum etiam in cædibus tyrannicis dum in
amarulentia confpicitur illorum pufillanimitas, dumque
ineoquodagunt, perfpicitur quid patiantur, res fimilis vi¬
detur ferpentum morfibus , qui poftquam exaiferint , &
circum circa dolorem excitarint, tum demum Medici his
que leferunt adhibitis , exhauriunt inflammationem.
Quemadmodum enim tumor accidit ex magna in carne
plaga, itain molliffimis animis, fi quisfe prabeat dolori,
hoc ipfo quo major eft imbecillitas, hoc majorem elicit ira¬
cundiam. Atque hac de caufa, mulieres iracundiores funt
viris, ægrotifanis , fenesætate vigentibus , & infelices feli¬
cibus. Iracundiflimus enim eftavarusadyerfus difpenfato¬
rem, lurcoadverfus popinatorem , zelotypusadverfus uxo¬
rem, gloriofus in maledicos. At longe ſæviſſimi ſunt viri,
qui honores ambiunt in civitatibus, aut feditionem fplen¬
didam, utait Pindarus, moleftiam. Sic exeo quod maxi¬
me dolet, & ægrotatin animo , maxime ob imbecillitatem
nafcitur ira, nequaquam nervis adfimilisanimi , ficut dixit
quidam , fed intentionibus & convulfionibus in vindicandi
impetu vehementius infurgentis. Itaque malarum rerum
exempla, fpe&aculum præbent, non jucundum, feduti¬
le dumtaxatac neceffarium. Caterum cum eos qui placide
leniterque fefe geruntinira, vel(pe@arevel audire exifti¬
mem elle pulcerrimum, incipio contemnere iftos qui di¬
cunt:
Lafo viro, vir fufinendus ef tibi.
Trem illud:
Impinge cervivi calcom, impinge È uſque ad folum.
ex conclavi mulierum , in conclave virorum transferunt,
baud re&te. Nam fortitudo in cæteris confentiens focia¬
que juftitiæ, mihi videtur de fola manfuetudine digladia¬
ri, ut que ipfam magis deceat. Siquidem non taro con¬
tingit , ut homines deteriores fuperent meliores. Cærerum
erigere trophæa in animo adverfus iracundiam, qui cum
difficile eft confligere , ut inquit Heracletus , quicquid
enim velis vita emitur, magnæ cujufdam eft ac palmariæ
virtutis, quippe guæ vereceu nervos ac tendones habeat
rationis judicium adverfus animi cupiditates. Quas ob res
femper ftudeo colligere , ac legere, non folum ifta, quo¬
rumdam Philofophorum, quos qui fapiunt, affirmant
carere bili, fed Regum potiusac Tyrannorum diéta facta¬
Alque, velut illud Antigoni , cui cum milites juxta tentorium
clam maledicerent, exiftimantes eum non audire, baculo
foras prolato : Papæ inquit , non vos aliquo longius hinc
digreñi, male loquemini de nobis? Preerer cacum Arca¬
dion quidam Achivusnon defineret maledicere Philippo,
monitufque ut fugeret ubicumque locorum eflent, qui non
noffent Philippum , ubi poft aliquo cafu rurfus eflet vifusin
Macedonia, amici erant auctoresut puniretur, nec enim
oportere negligitantam petulantiam. Philippusautem cam
occurrifiet homini humaniter cum €o colloquutus, mox
etiam xeniis ac donisad eum miflis, poftea juflit cos per¬
contari, quomodo jam de fe loqueretur apud Græcos. Cun¬
Gis autem teftificantibus, eum hominem jam mirum Phi¬
lippi laudatorem cffe fastum, ego igitur, inquit, melior
Medicus quam vos. InOlympiis autem cum convitia ja=
cerentur in ipfum, ac nonnulli dicerent, Græcos dignos
effe fupplicio , qui beneficiisaffectia Philippo, male de ipſo
loquerentur, quid igitur, inquit, facerent , fillos lederem?
Egregia vero funt, que Pififtratus fecit erga Thrafybu¬
lum, queque Porfena erga Mutium, quaque Magas erga
Philemonem : qui cum a Poeta publice taxatus eflet in
theatro hifce verfibus :
En Rege ab ipfo litera adfunt tibi Maga,
Sed tu mifelle literarum ignarasesi
& præ tempeftate in Parætonium portum delatum cepiffet,
fatelliti mandavit, ut nudo enfe cervicem dumtaxatattin¬
geret, moxque comiter abiret. Deinde miflistalis ac pila,
tamquam puerulo , qui nonfaperet, dimifit. Ptolemæus
vero Grammatici irridens ignorantiam , rogabat quis fuif¬
fetpaterPelei. Atille: Dicam, inquit, fitu prius dixeris
quis fuerit Lagi pater. Hoc ditto, tetigit Regis ignobili¬
tatem, cunétique indigne ferebant , yelut intolerabile
convitium. HicPtolemæus, fi Regium, inquit, noneft
ferre diĉteria, nec illud Regium eft, diteriis quemquam
laceflere. Alexander vero amarulentior folito fuit, in his
que geflit adverfus Callifthenem &Clitum. Quare ctiam
Porus captus cum hortaretur cum, Ut fe Regaliter tracta~
ret,ac Rege percontante, numquid preterea? In hac vo¬
ce, inquit, Regaliter infunt omnia. Quapropter Deorum
D |Regem, Milichion, hoc eft, placidum , Athenienfes vero,
nifallor, Mamaéten appellant, a benefaciendi promptitu¬
dine. Cæterum punire ad Furias & Dæmonia pertinet, mi¬
nimevero Divinum eft aut Olympium. Itaque ficut de Phi¬
lippo qui Olynthum fubverterat, dixit quidam: Attalem
civitatem non poflet condere, ita dicendum eftde ira : Sub¬
vertere quidem perdere ac diruere potes, erigere vero ac
fervare, parcere & tolerare, manfuetudinis eft & clemen¬
tia, & moderationis, hoc eft, Camilli eft , Metelli eft, &
Ariftidisac Socratis. Cæterum infigere dentem ac mor¬
dere, formicarum eft & murium. Quin infuper cum fimul
& ad vindiétam refpicio, ulcifcendi rationem que per iram
geritur, comperio plerumque irtitam, ut que morfu labio¬
rum, ftridoribus dentium , inanibus incurfionibus, convi¬
tiispræter dementes minas nihil habentibus, confumitur.
Deinde fit, quod in curfu pueri folent facere, qui quoniam
fibi temperare non valent, ridicule cadunt priufquam per¬
veniant ad metam ad quam feftinabant. Unde non male
Rbodius ille, adverfus miniftrum Imperatoris Romani,
vociferantem ac ferocientem: Noncuro, inquit, quid tu
dicas, fed quidilletaceat. Itidem & Sophocles, cum Neo¬
prolemum & Eurypylum armaflet:
Torfere inquit, tela fine convistis
Armorum in orbes ereorum.
Nam nonnulli quidemBarbari ferrum veneno tingunt.Cæ¬
terum fortitudo noneget ira, fiquidem a ratione tinéta eft.
Porro quod furore & wacorruptum eſt, facile frangitur,
eftque putre. Proinde Lacedamonii, pugnaturisiram ad¬
imunt concentu tibiarum, ac Mufis rem divinam faciunt
antequam ineant prælium , quo videlicet ratio permaneat
inillis. Et cum hoftem verterint in fugam , non cum per¬
fequuntur, fed reprimunt iram, quippe quæ facile revo¬
cari poflit, non aliter quam moderatæ menfuræ gladioli.
Contra, ira innumeros fuftulit ante vindiétam, veluti Cy¬
rumacPelopidemThebanum. Agathoclesvero cum con¬
vitiis incefleretur ab his quorum civitatem obfidebat, pla¬
cide ferebat, cumque dixiffet quidam: Figule, unde per¬
folves hofpitibus mercedem? Illearridens, Giftam, inquit,
exci¬