Page 30 [30]
ad balneum atque convivium ibi provolvarisatque conci¬
das. Nam {i quid eft periculi , nocebit non caviffe, nec ab¬
ftinuifle. Si nihil et, haud nocebit cortipuiffe corpus ,ac
purgatius reddidife. At puerilis ille, qui vereturne amicis
ac famiulis fiat palam, ex ingurgitatione luxuque collectum
efle morbum, dum præ pudore gravatur hodic fateri crudi¬
tatem, poftridie fatebituralvi profluvium, aut febrim , aut
ventris tormina, velcum pudore. Summum probrum ducis
efaritionem, at longe turpius exiftima,fi corpus crudum ci¬
bis onuftumac diftentumad balneum pertrahas, non aliter
quam fi in mare deducas navem putremac rimofam. Nec
aliter profecto, quam navigantes nonnullos pudet, fæviente
tempeftate in littore tempusterere: at iidem paulo poitin
altum perdu&ti, turpiflime fefe gerunt, vociferantesac nau¬
feantes: Sic hi qui corpus ad morbum jam effe propenfum
fentiunt, dum ignavum arbitrantur, unum diem leéto de¬
cumbere,necapponimenfam,poftea turpiflime decumbunt
complures dies, dum purgantur, inunguntur, dum Medi¬
cis obferyiunt atque obfecundant , dum vinum aut frigi¬
dam aquam poftulant, coacti interea, partim ob cruciatum,
partim ob metum abfurda , & indecora permulta, quum fa¬
cere tum dicere. Atqui iftos, qui victi voluptatibus fibinon
temperant, {ed in affectus proclives ab his praccipites ra¬
piuntur, docere ac commoncfacere oportebit, voluptati¬
bus maximam deleétationis partem ab ip'o corpore profici¬
{ci. Et quemadmodum Lacones cum acetumac falem co¬
quo dederint, reliquum in ipfa vittima Jubent quarere : ita]
condimentum effe optimum appofiti cibi, fi fano puroque|
corpori apponatur. Nam dulce quidem ac opiparum sali¬
quid per fe & abfque his dici poteft. Confuevitautem ita
demum jucundum fieri , f inciderit in ejus corpus qui gau¬
dctacdeleétatur, quique juxta naturam vitam agit. Rur¬
fuminmorofis, crudis, ac male affećtis, hæc omnia gra¬
tiam fui perdunt & ufum. Proinde non illud oportebit ex¬
pendere, num recens fit pifcis, num fincerus panis, num
caleat balneum , num formofum fcortum : fed feipfum con¬
fiderer, faftidiofufne fit, aut parum tranquillus, aut marci¬
dus,autperturbatus. Quodni faétum crit , haud fecus , ac
fi comefatores ebrii in ædes irrumpant lućtu funeftas, ni¬
hilhilaritatis, neque voluptatis fintallaturi , quin ejulatum
potiusexcitaturi : Sic etiam Venus, obfonia, balnea,vinum,
fiquidem in corpore male, præterque naturam afecto mi¬
ſceantur, his etiam humoribus,quinondum certum vitium,
aut corruptionem acceperunt, phlegma bilemgue mo¬
vent, exagitant, magis ac magis excitant. Porro deleéta|
tionem nullamadferunt , quam magnifacias ,nequefruendi
voluptatem , qualis fuerat exfpećtata , reddunt. Igitur exa¬
Ga quidem illa, & vehementer ad unguem, ut dici folet, ob¬
fervata vita ratio , fimul & corpusformidolofum reddit, ac
periculis obnoxium , & animi frangit vigorem &alacrita¬
tem, dumomnia negotiarefugit, dumque non audet, nec
in voluptatibus , nec in laboribus verfari ,dum omnem re¬
rum adminiftrationem fufpe&am habet, neque quicquam
confidenter & intrepide aggreditur. Verum oportebit
corpus nonaliterquamnautæ velum, neque contrahere fe¬
reno ccelo negue vehementer premere , neque rurfum la¬
xatisuti linteis, & negligenterac fupine agere , cum fufpi¬
cio fittempeftatis. Sed obfequi conveniet, ac leve corpus
reddere, quemadmodum eft diétum, non exf{pectata cru¬
ditate aut perfluvio neque fervore, aut torpedine. Quibus
febusperinde ceu nuncii quidam , ac viatores, febrim in fo¬
ribus adeffe renunciarint , vix tandem perturbati nonnulli
tumcontrahunt fefe. Quin magisprocul multoante pra¬
cavendum erit , quam tempeftasinciderit, quafi fummum
maris æquor crifpante Borea. Siquidem abfurdum fuerit,
corvos crocitantes, gallinas glocientes , & {ues jactatis ma¬
nipulisinfanientes,vel,ut inquit Democritus,diligenter ob¬
fervarc,hisrebus ventum aut imbrem imminere fignifican¬
tes: in corpore vero motus & exundationes, & morbi pre¬
ludia ,nonanimo precipere aut pracavere ,neculla tenere
figna,quibus tempeftatem in teipfo coorituram,prefentias.
Unde non in cibis folum & exercitationibus conveniet ob¬
fervarecorpus, num præter folitum illis gravatim &c illi¬
benter utatur aut contra, num fiticulofius, magisye fame¬
licum fit quam confueverit. Sed etiam illud obfervandum
erit , fi quando fomnus nec perpetuus fuerit, nec placidus,
fed inæqualis & interruptus, Quin infuper infomniorum
Aletiam abfurditatem conveniet annotare. Nam finefaria,
minimegue confueta vifa occurrerint, aut craflis humori¬
bus abundare corpus, aut fpiritusintus turbatos effe decla¬
rant. Jam vero & animi affectiones indicant, corpus ad
morbum effe propenfum. Nam fepenumero fit, utoccu¬
pet quofdam triftitia, nullam ob caufam idoneam oborta,
aut metus,repente fpes ex{tinguens, idque cum nihil appa¬
feat ur itmetuendum. Reddunturautem & iracundi fic,
lout facile commoveantur, & ob rem quantumlibet levem
lindoleant , lacrymanturque ac moerent, quoties mali vapo¬
res & exhalationesamaræ, condenfatæ, animi circuitus,
ut inquit Plato, prepediunt occupantque. Quamobrem
quibus acciderint ifta, confiderent ac meminerint opor¬
tet, fi nulla res animi fitin caufa, tum corporale quippiam
effe, quod fubdućtionem aliquam ac temperantiam requi¬
rat. Rurfum profuerit & illud, fi quis amicos laborantes
obfervans , fcifcitetur morbi caufam, non ita fane, ut fo¬
phiftice, præterquam rem de corporeæ molis intenfioni¬
bus, & fanguinis in arterias dilapfù,, ac communitatibus
garriat , fruftraque quam calleat Medicorum vocabula,
quamque fit eruditus, oftentet. Verumubi leviaifta, vul¬
gariaque non ofcitanter audierit, puta derepletione, inani¬
rione, latitudine & vigiliis, proecipue vero quo victu tum
uteretur cum infebriminciderit: deinde ficutinalienis er¬
ratis Plato folitus eft, difcedens fecum dicere : Num & ego
fam iftiufmodi? ita ex amicorum malis fibi quemque con¬
fulere & cavere conveniet, acmeminifle, ne ineadem in¬
Ccidat, neve fimiliter ipfeleéto affixus, laudet ac defideret
pretiofiffimam illam fanitatem. Sed alio laborante fecum
annotabit quam pretiofa res fit bene valere, dandaque erit
opera, uteum thefaurum fibi conferyet, cure habeat, ac
parcat. Necinutilefuerit, ut noftram ipforum vita ratio»
nem feorfum penfitemus. Nam fi fors acciderit, utcom¬
potationi , feu invitatiunculis ,aut laboribus,aliquibus , aut
alioqui parum moderatis rebus interfuerimus, neque cor¬
pus interim ullam morbi fufpitionem, aut præfenfionem
praebeat , nihilo feciustamenultro nos cavere & occupare
conveniet , ut poft Venerem ac fatigationem, otium acre¬
quiemadhibeamus, poft temulentiam & compotationem,
aquam potemus. Maxime vero fi cibis ufi fimus onerofis,
puta carnium aut variis, tum oportebit exiguo paftu con¬
tentos effe, neque fuperfluum quicquam in corpore reli¬
quumfacere. Siquidem uthæc ipfa per fe multarum ægri¬
tudinum funt caufæ ; ita aliis caufis materiam ac vim adjun¬
gunt. Proinde præclare diĉtum eft illud : Vefci citra fatu¬
ritatem, impigrum cfe ad laborem , vitale femen conferva¬
fre resefle longe faluberrimas. Etenim coitus immodicus,
(propterea quod maxime vim eam extrahit , qua cibus con¬
|coquitur, plurimum fuperfluitatis & redundantiæ gignit.
Itaque rurfus ab initio repetito fermone, de fingulis ordi¬
ne difleramus, ac primo loco de exercitamentis, que li¬
terarum ftudiofis congruant. Sed quemadmodum is qui
dixit maritimis non efle fcribendum de cura dentium, ufum.
E aquæ maring docuit, ita dixerit aliquis, literarum ftudiofis
nonoportere præcepta tradi de corporis exercitationibus,
quod ipfe quotidianus difputationis ufus, qui voce peragi¬
tur, miraquedam eft exercitatio, conducens non folum
ad bonam valetudinem , verum etiam ad corporis robur,
non illud quidem palæftricum, neque quod carne cutem
diftendat, incruftet, infarciatque foris, velut in ædificio,
fed quod partibus maxime vitalibus, principaliffimifque,
yim internam, vigoremque verum ac genuinum inferat.
Porro fpiritum ad vires facere, ipfi declarant aliptæ, ju¬
bentesathletisutobnitantur fricationibus, ac femper fe op¬
ponant, moyeantque corporis partes inunétas & contre¬
Gatas. Atcum vox fitagjtatio fpiritus, nonleviter, necin
fuperficie , fed velut inipfo fonte in ipfis vifceribus valens ,
& caloremauget , & fanguinem fubtilem reddit, & omnes
purgat venas, & omnes aperit arterias. Humorem vero
fuperAluum non finit craflefcere, neque concrefcere, ne¬
que fecis in morem fubfidere in his conceptaculis quibus
accipitur & conficiturcibus. Itaque cum primis danda eft
opera, ut fefe huic exercitationi familiares & afluetosred¬
dant, affidue diflerendo , aut legendo, five recitando, fi
quid fufpicabuntur corpus effelaflum,aut imbecillius. Nam
quod ad certaminum laborem eft geftatio, id eftad difpu¬
tationem leétio , quæ velut alieni fermonis vehiculo E
ius