Pagina 18 [18]
per contumeliam luxuriofum, reique familiaris indiligen¬
teny appellavit, addens futurum, utuna cum liberis ali¬
quando mifereegeret. Aut rurfus cum luxuriofis & profu¬
fis parfimomam ac forditiem exprobrant, veluti Neroni
Titus Petronius: aut quum Principes crudeliter & acerbe
fubjectis imminentes admonent, ut abjiciantimmodicam
humanitatem, intempeftivamque & inutilem mifericor¬
diam. Hisaffiniseft & ille, qui ftupidum ac bardum homi=
nem, perinde cavere fefe ac metuere fimulat „quafi calli¬
dum quempiam ac yerfùtum. Item qui invidum ac femper
maledicere carpereque gaudentem,. fi quando compulfus
fucrit celebrem aliquem virum laudare, reprehendit, ci¬
que contradicens, tamquam hoc vitio morboque laboret,
Jaudasinguit homines nihili? Quis enim eft ifte, aut quid
umquam magnificum velfecit, vel dixit? Porroin amori¬
bus potiffimum infidiantur his quos captant, quo magisac¬
cendant. Etenim quum germanosinter fe diflidentes vide¬
rint, aut a liberis parentes haberi defpeĉtui , aut maritos
male deuxoribus fufpicari, tum nec admonent, nec accu¬
fant, fed magisac magis inftigant. Non fentis, inguiunt,
teipfum harum rerum effe caufam, qui nimium obfequen¬
temac modeftumte illi præbeas. Quod fi quis iracundize
pruritus ex ira & zelotypia fubortusfuerit inamicam, aut
adulteram quam amat, ibiprafto eftadulatio, {plendidam
imitanslibertatem, ignem igni, quod ajunt, adjiciens. Ac¬
cufat & in jus vocat amantem, quod multa parum amatorie,
multa dura & reprehendenda fecerit. O ingrate, inquit,
& immemor crebrorum fuaviorum. Sic Antonio quum
Ægyptiam amaret, & incenfùs effet amici perfuadebant,
ip{um ab illa adamari, & conviciantestigidum ac fuperbum
vocabant. Mulier,inquiebant, reliéto regno tam opulen¬
to,tamque felicibus familiaritatibus, amore deperit, tecum
militans, concubinæ cultu fpecieque:
Afi immota tibi duro fub pečore mens ef},
qui illam negligas afiĉtam. Ille vero nonillibenteradmit¬
tens reprehenfionem velut illi faceret injuriam, & fic hu¬
jufmodi gandens accufatoribus, utnon æque laudatoribus,
haud fenfit fefe fimulata reprehenfione, magis etiam de¬
prayari. Talis objurgandi libertas fimilis eft lafcivientium
muliercularum morfibus. Excitat enim tantum ac titillat,
& hoc ipfo quod dolorem facere videtur, dele&at. Non
aliter ac vinum alioqui remedium efficax adverfuscicutam,
fi pariter utrumque commifcuerint, plane vim venenired¬
dunt immedicabilem, quod vini calore, celerius ad cor pe¬
netret. Ita callidi quidam intelligentes liberam admoni¬
tionem efficax efe remedium adverfus adulationem, ipfi
Jibertati monendi adulationem admifcent. Proinde nec
Bias reéte dixiffe videtur , quum interroganti, quod eflet
animal omnium maxime noxium refponderet, inter immi¬
tia tyrannus, inter mitia adulator. Verius enim dixiffet,
quod inter adulatores manfueti funt hi, quiin balneis & cir¬
ca menfas verfantur. Ar vero qui in penetralia, & gyne¬
cea,curiofitatem, calumniam ,malitiam, perinde quafire¬
tia quædam intendit, hic immitis, 2c ferus, & intractabi¬
lis. Cæterumuna cavendi ratio videtur effe , {i cognoveri¬
mus femperque meminerimus, quod quum animus nofter
duas habeat partes, alteram veram , honeftis gaudentem ,
rationi obtemperantem ,alteram rationis expertem , men¬
daciis gaudentem, affectibus obfervientem ,atnicus qui¬
dem femper in potiorem partem confulit, & huic patro¬
cinatur, medicorum exemplo, quod fanum eft id augens
ac tuens. Adulator autem brutz, & affectibus obnoxiae
parti affidet, hanc feabit ac titillat, huic perfuadet & ab¬
ducit a ratione, pernitiofam quamdam mollitiem illi mo¬
liens inducere. Ergo quemadmodum cibi nonnulli funt,
qui neque fanguini {unt adjumento , neque fpiritibus, ne¬
que nervis, aut medullis vigoris aliquid addunt, fed puden¬
da modo permovent, alvum tumefaciunt, & carnem gi¬
gnunt fupputrem & flaccidam: fic affentatoris oratio nihil
addit fobrietati, nihil prudentiz, fed eumautamoris de¬
leGtatione quadam delinire, aut ftultam incitare iracun¬
diam, aut invidiam irritare, aut animi faftum inducere ,
moleftum &inanem, aut indolorecollacrymari, aut dif¬
ficultatem morum, & illiberalitatem ac pertinaciam, fem¬
per delationibus quibufdam , & prafenfionibus turbulen¬
tamac fufpicacem reddere, non ignorabit quifquisanimad¬
yerterit. Semper enim alicui imminet animimorbo, hunc
B
2
C
D
E
F
I2
inflammatis animi partibusincumbens, Si irafceris, ulci¬
{cereinquit, fi concupifcis, fruere, fi times, fugiamus, in¬
quit, fi {ufpicaris, crede inguit. Quod fi in hujufmodi per¬
turbationibus animi non queat facile deprehendi, propter¬
ca quod ratio vehementia magnitudineque cupiditatum
excutiatur, in aliis anfam magis præbebit, &in illis {ui fi¬
milis. Siquidem ubi contigerit amicum fufpicari, ne quid
peccarit crapula, aut fi quid de balneo, dequecibo dubitet,
ibi amicus coercebit hominem , admonebitque ut fibi
caveat ac yitet periculum. Contra adulator in balneum
pertrahit, jubens ut fuperiori peccatonovum aliud addat »
neque finat corpus cohibitum fegnefcere. Quod fi viderit
illum ad iter feu navigationem; autalind quippiam agen¬
dum ob mollitiem parum animatum effe, non dicit urgere
tempus, fed nihilominus effeurum, fi vel differat, vel
alium miferit. Porro fi pollicitus fit familiari cuipiam fe
mutuo daturum aut largiturum pecuniam , & poenitet qui¬
dempromifl, cæterum pudet negare: ibi adulatorad pejo¬
rem additus lancem, fententiam procrumena confirmat,
& fuo confilio bilancem impellens, verecundiam illamex¬
cutit , jubens eum rebus fuis parcere , quippe qui multa in¬
ſumar, quique multis fuppeditare cupiat. Unde nifiipfi
non fentiamus nos ipfoscupidos effe, impudenter facere y
ignayos effe, nihil nos fallet adulator. Hisenim affectibus
ille femper patrocinatur, libere reprebendens, ubi velis ab
hisdifcedere. Atque hifce quidem de rebus hucufque fatis
diétum eft, deinceps ad-utilitatem & obfequia, noftra fe
conferat oratio, quandequidem in his quoque fic confun¬
duntur omnia , ut difficillimum fitadulatorem abamico di¬
ftinguere, dum & ille videtur impiger, & ad omnia
promptus, nihilque recufans. Namut veritatis, juxta Eu~
ripidem, fimplex eft oratio , fic & amici morcs fimplices
funt, finceri , fucoque carentes: verumadulatoris mores
quum reyera morbidi {int in ipfo, multisac doctis opus ha¬
bent pharmacis, atque adeo novis&exquifitis. Utigitur
in congreſlibus, ſic ſe habet amicus, ut cum neque dicat
quippiam, neque audiat, tamen ad{pectu rifuque benevo¬
lentiam , verumque pectoris afieétum tacite dans ac vicif=
fim accipiens pretereat. Aft affentator, currit, affectatur,
falutat eminus, fi prior vifus , appellatus fuerit, excu¬
ft fefe teftibus adhibitis , fæpius & cum jurejurando.
Sic & in negotiis, permulta prætermittunt amici minu¬
ta, non ex arte exquirentes , neque curiofi, neque fe¬
metipfos in quodvis obfequiumingerentes. Athicinhu¬
jufmodirebus, afliduusac perpetuus, & infatigabilis, alii
nemini locum dans, neque fpatium inferviendi , fed exi¬
gensuti fibi mandet, & {i mandatum non fuerit, molette
fert, vel potius prorfus exanimatur,& obteftatur Deos. Er¬
{go & ifta quoque fignificant his qui fapiuntnonveram, nes
que finceram amicitiam , fed meretriciam quamdam, citius
compleétentem his, quos id facere convenit. Quam¬
quam primum in pollicitationibus animadvertendum eft
adulatoris & amici difcrimen. Siquidem recte diétum
eft illud a noftris majoribus, hanc amici pollicitationem
efle :
Si prefere queam , &? fuerit preftabile nobis.
Rurfus adulatorishanc:
Dic quicquid verfas animo.
Tales cnim inducunt Comici:
Nicomache me fac militi iſti opponite y
Flagris nifi ilum, peponem totum fecero,
Reddideroque illi os mollins vel fpongia.
Adde his quod amicis nemo commodat operamin nego¬
tio peragendo, nifi prius fufcipienti negotii confilium ap¬
probarit, fed ita demum poftquam probarit, ftatueritque
remvelad honeftatem, veladutilitatem pertinere. Con¬
tra adulator, etiam fi quis eum de fufcipiendo negotio, con¬
fulat , fuamque velit aperire fententiam , is tamen quoniam
non folum concedere amico & gratificari ftudet , yerum
etiam metuit, ne veniatin ſuſpitionem quod detreétet , fu¬
giatque laborem, accommodat fefead illiuscupiditatem ;
eamque magis inftigat. Siquidem nulli divitum nequeRe¬
gum facile eft dicereillud :
Mendicus utinam fit mihi, vel fi liber,
Mendicum & infra, qui mihi volens beng
Timore pofito, poffit cxanimo logni.
Sed