Page 72 [72]
OCR
07 i partim ex hiftoriographorum monumentis licet copag Jcere. Siquidem Agamemnonem fuum Homerus, & hunc imitati Tragici , ambitiofum potius quam cordatum faciunt. Quid autem ftultius , quam unice filiæ crudeliffima cade, imperatoris mercari titulum. Quid ineptius , quam pro barbara puellula tam juveniliter digladian : ut quod fuos amores retinere non poflet, Achillem fua fpoliaret amicula : nec id fane fine fummo totius exercitus difcrimine. Tum autem quam 1nepte ftomachatur Achilles orbatus fuis amoribus , quam ueriliter deplorat apud matrem. _ At hune unum nobis Pocta, velut abfolutum egregu Principis exemplar propofuit. Ad hæc, quam non fapienter indignatur Ajax. Quam feniliter delirat Priamus, dum Helenam roftitute pudicitiz mulierculam amplectens , ac fiten appellans, negat fe poemtere belli} in quo totclades acceperat, tot orbatus liberis, toties luctu funeftatus, ne Paris non potiretur amica. uid multis? Tota Ilias , quam cft longa , nihil aliud quam quod eleganter ferrpfit Horatius, y Stultorum Regum © populorum continet affasi T Quanquam & Odyffea fuos habet Procos & Alcinoos, craflos & ftupidos. Quin & Herculem ipfum robuftum faciunt & animofum, fed hebetis craffique animi. Jam Hefiodus , quem nonnulli volunt antiquiorem Homero efle, principes dupoQaryss AC vymi8s appellat. Opinor quod & parum faperent in adminiftranda republica, & opibus per fas nefafque cumulandis inhiarent, potius quam communibus populi commodis. Gujufmodi fingunt & Midam illum , cb animi ftoliditatem , afininis auriculis infignitum. Et haud fcio an huc pertineat & illud, E prifci Theologi, nimirum Poetæ, fapientiam Apollini tribuunt ac Palladi, Jovideorum & hominum monarche , fulmen duntaxat trifulcum, & nutum illum ac fupercilium , quo totum Olympum tremefacit, relinquunt. Alioqui quis nepos, quis balatro unquam nugatus eft nugacius , aut nequius nequam fuit , quam hic cui regnum mundi dederunt? Technis fallit uxorem , nunc cygnus , nunc taurus, nunc aurum faétus : infidias ftruit mulierculis , fubornat Ganymedes , ac cœlum nothis implet. Ad eundem modum Neptunum & Plutonem ferocés & inexorabiles fingunt , fapientiam non tribuunt. Sed ut ad recentiores veniamus hiftorias & miflas faciamus fabulas, quid tandem cordis fuiffe credis Crœfo Lydorum regi, i modo talis fuit, qualem depinxit Herodotus, qui gemmis & auro congefto fretus , Soloni indignabatur, quod fibj felicis cognomen rion tribuerit. Aut quid fing: ftultrus poteft Xerxe, cum ad Athum montem legatos mitteret , eumque contumeliofiffimis ac minaciffimis literis territaret : cum Hellefponto mari certum plagarum numerum infligijuberet. Neque vero minus regaliter defipuit Alexander ille Magnus, cum abdicato patre, Jovis filius falutari gauderet , dumvino certaret , dum in convivus ab adulatoribus, ut Deum adorari {efe pateretur , dum queritur hunc orbem fuis victorus anguftum effe , & Oceanum ingreffus, alios quarit mundos, quos expugnet : ut ne commemorem interim Dionyfios, Ptolemzos, Julios , Nerones, Tiberios, Caligulas, Heliogabalos, Commodos, Domitios*, quorum alius fibi Dei nomen vindicayit, cum efiet hominis yocabulo indignus : alius fe totum affentatoribus deridendum propinavit : alius ambitione præceps univerfum orbem infaniffimis rerum tumultibus concuffit. Sed ego jure videar ineptus, qui catalogum hunc ingrediar , & aquam, ut ajunt, quæram in mari. Quin omnes potius & veterum & ncotericorum annales evolve, nimirum ita comperies, vix feculis aliquot unum aut alterum extitifie Principem, qui non infigni ftultitia maximam perniciem invexerit rebus humanis. Siquidem Princeps, aut magno orbis totus malo ftultus eft , aut magno omnium bono fapit : tametfi proclivius eft ledere quam prodefle, & * Legendum yidetur Domitianoss A ERASMI 108 tas. At nunc videmus nonnullos Principes , quidyis expetere potius, quam id quod unum Principis vocabulo dignos reddit : & ftultam plebeculam, omnia potius fufpicere in Regibus , quam id quod ſolum erat requirendum. Juyenis eft : ito pacto {ponfum commenda fponfe, non Principem reipublicas. Formofus eſt : reéte hoc nomine laudetur foemina. Bonis eft lacertis aut lateribus : probe dixifti , fi laudas athletam. Robuftus cft, X tolerans laborum : ifto titulo calones ac lixæ commendantur. Multum auri congeftum ha: bet : foeneratcrem diligentem preedicas. Facundus eft: fic admiror fophiftam. Belle camit , belle faltat : his {trionum ac tibicinum laus ifta et, non Regum. Inviétus eft bibendo : nam hac quoque laude veteres deleétati funt Principes : apte , fi fpongiam mihi laudas. Procerus eft, & ab humeris inter omnes eminct: præclarum,;-f quid ex alto detrahendum fit. Jam illa, {cite fudit alca , {cite laterunculis : laus eft cum infimis nebulonibus communis, ac pudenda Principi. Omnia congeras, cultum, aurum, gemmas, imagines, ab Hercule deduétum genus , aut fi mavis à Codro, Cecropeve, nifi pe&us mihi narras longe à vulgi ftultitia femotum, liberum è fordidis humilium rerum cupiditatibus, a falfiflimis multitudinis opinionibus, non audio laudem Rege dignam. Neque enim temere divinus ille Plato {cripfit , non aliter felices fore refpublicas, nifi faut Philofophis committeretur imperium, aut quibus imperium-contigifict, philofophiam fequerentur. Porro philofophiam fequi, non eft palliumi aut peram circumferre, barbam demittere. Quid igitur ? Ita que vulgus ftulte miratur contemnere , deque rebus longe fecus fentire ; quam hominum multitudo fentit. Nec video qui fieri poffit , üt qui putet fibi licere quicquid libet, qui divitias üt magnum quiddam admiretur , qui pro imperio quodvis etiam jusjurandum violandum putet , qui inani rapiatur gloria, qui pudende ferviat libidini, qui mortem vehementer horreat , falutarem Principem agere poffit: Ac primum quidem eft , recte de fingulis judicare : propterca quod infeétis opinionibus, ceu fontibus , unde omnes vite {catent actiones , omnia perperam gerantur oportet. Proximum eft, ut abhorreant à turpibus, ferantur ad honefta. Nam vera fapientia non folum complectitur veri cognitionem , verum ctiam ftudium & amorem honefti. Siquidem liceat fortaffis invenire , qui perfpiciat bellum fine gravi rerum humanarum pernicie fufcipi non poffe , nec effe tanti veterem aliquem & obfoletum ditionis titulum , verum impellit ambitio, ut omnia mifccat armis. Et eft fortaflis , qui videat, hinc maximam reipublicæ peftem nafci , quod ad gcrendos magiftratus ad{cifcuntur , non qui prudentia, rerum ufu , vitæ integritate , plurimum prodefie reipublicæ poflint , fed qui maxima pecunia fumma licitentur : verum huc pertrahit avaritia, ut neglecto publico malo, fifci negotium agat. Et nondeeft quiintelligat, Principis efe munus; ficut ab omnibus accipit vectigal, ita omnium confulere rebus, præfidere in judiciis; excludere maleficia, magiftratus obfervare, corrigere leges inutiles. Verum ab hoc ftudio revocant voluptates, per quas non eft ocium curis Principe dignis vacare. Eft qui fentat fe plurimum prodeffe poffe rebus mortalium , verum id quidem non fine yitæ difcrimine. Hic deferet EE quifquis exiftimabit } infelicifimum cfle mori. Proinde primum omnium, Principis animus omnibuserroribus liberandus eft,, ut perfpiciat , quid vere honeftum, quid vere gloriofum , quid vere magnificum. Deinde inftillandum turpitudinis odium , & amor honefti ; quo videlicet perfpiciat , quid Principem deceat , & nihil appetat, nifiquod fit bono ac falutari Principe dignum. Ut honeftum ubi fit videat, & hoc uno metiatur omnia, nec unguam ab hoc aberret fcopo. Atque banc vocant fapientiam, qua neceñle eft, ut Princeps tanto cxteros antecellat mortales , quanto dignitate, opibus, ornatu, potentiaque antecedit. Atqueutinam faltem Ghriſtiam Principes omnes epientifimarm ilu
