Page 19 [19]
OCR
ne genusantiquius fuiſſe videtur, quam parœmiarú. In his ceu fymveterum illorum fapientum oracula quam proverbia? Quibus tàtum honoris habitum eft olim, vt né ab homine profegta, fed caelicus delapfa videtentur.E coelo,inquit fu venalis,defcendit,yyd9 eroury id eft, Nofce teipfum.Proinde pro foribus remplorum veJu digna diisinferibebantur ¢ paffimg; columnis ac marmoribus infeulpta vifebantur,tanquam immortali digna memoria, Quod fi minutula quepiam res videtur adagium, meminerimusiftanon mole,fed precio eftimati opottere. Quis enim fanus non pluris faciat gemmulás quamvis perpufillas; quam faxa quedamingentia &,vtautore Plinio,in minutiffimisanimatibus,veluc,araneolo culiceq; maius eft nature mirdculumn, qua in elephanto, fi quis modo propiuscontempletur:itidem sn re literatianonnunquam plurimum habentingenii, que minima funt: Ad quot res vtilis paræmtarum cogmtio. Reliquum eft, vt paucis oftendamus non minus vvilitatisineffe proverbiissquam olim adfuenit dignitatis. Conducirautem paræmiarum cognino,cumad alha permulta, tum potiffimum ad quatuor: ad philofophiarm,ad perfuadendum, ad decus & gratiam orationis,ad intelligendos optimos quofque autores. Principio ne cu mirum videatut, quod proverbiadixerim ad philofophie ſcientiam pertinere; AriftorelesapudSynefiumexiftimatnibilaliud effe parcemids,quam teliquias prifce illus philofophiz,maximis rerum humanarum cladibus extin@e. Eafq; fervacas effe, partim obcompendium brey tacemque, partim ob feftiviratem ac leporem.1deog; nd fe gniternec ofcitantet,fed preffitisac penitiusinfpiciendas:fubelle enim velutigniculos quofdam veruta fapieriti, quelo perveltigada veritate multo fuerit perfpicacior, quam poſteriores philofophifuerint. Plutarchus item in commentario, cuititulum fecit, Quo patto fintaudiendi poete;vetetum adagia fimillima putat facrorum myfterits, in quibus maxime quepiam yesac diving minutulis& in {peciem peneridiculis ceremonus figaificarefolent, His enim tam brevibus di&tis per involucrum quoddam cademinnui,quéphilofophia principe totvoluminib. tradiderunt. Neque enim alud (ibi velle paremiam illam Hefiodiam, orto ius d'un, quam quod Plato tum io Gorgia, tum in libris pobcieis, cum mulns argumentisconatur oftendere. Berrm¥ eda © adivay, id eft, Sacius ele injuriam admittere, qua injuriam interre. Quodautem vnquam dogma proditum eft, a shilofophis, velad reĝe inftituendam vitat falubrius, vel Chriliane religions Vicinius? At rem taritam videlicer,tantillum pro= yerbiorum comple tur, wmAtevqguiov were, 1d eft, Dirnidiuin plus toro.Na quitoti aufernisalterù fraudat,vecui vibilreliquifaciats Contra, qui dimidiü duntaxatacc ipitsaligua parte fraudatus videtur.Draftatauré fraudari quam fraudare. Preterea i quis Pyrhágoricilillnd, goa 707 piaania elt, Cômutiees res amicord: diligée tius penitiufg; difcutiat,nimird inveritetin ta bre#i diéto felicitarishumane#fumma efle coprebenfam, Quidenim aliudagic Plato tot voluminibus,quam vt cOmunitatem pfuadeat, & hurusaiitoremamicitiam? Qua fimortalibus perfuaderi quear, illico faceflantémedio,bellum invidia,fraus: breviter vniverfum malorumagmé femele vita demigret.Quid aliudegitprincepsnoftra religionis Chrittus? Nimirum vnicum duntaxar preceprum midotradidit chatitatis, admonens ab ea vna, fummam &lesum& prophetarum pendere. Aut quidaliud hortatur charitas, quam ve ommium omnia fint cOniunia? Videlicet, vramicitia coagmentati cum Chrifto; glutino nimirum eodem; quo ille cum patre cohereņnabloluufitmam illam comunionemquoadlicetimitantes; per quam ille & pater idem funt; nositem idem cum illo fimus: &, vë ait Paulus, vnus fpiritus &vnacaro cum Deo efciamur, iamg; ámicitia iure omnia illinobifcum,omniatobiscum illo fint communia. Deinde paribus amicitie vinculis alii cuim aliisinter nos copulati, yelut eiufdem capitis membra, tanquam idem &vnum corpus, coden animemur ſpirituzüſdem doleámus,üſdé gaudeamus. Id quod etiam myfticus ille panis è pluribus Sranis 111 eandé coactus farinarh,& vini potus è multisracemusin eundem liquoxem confulus,admonet. Poltremo, vt cum fumma terum creatarum fitin Deo, Deus vicifsim in omnibs-omnium univerficas velut in vnumredigatur. Vides quantum philofophiz, vel Theologiæ magis, Oceanum nobis paræmia tantilla aperuit, Ad perfuadendum conducere proverbia: Quod f cüi faris non fir ipſum ſapere, verum etiam aliisperfua= dere cupiat.quam nod isutilis fit hæc proverbiorum fupellex:vel Ariſtoteles ipſe ſaris declarat, quinon {emel in rhetorices precetis, paramias inter teftimonia connümerat: Quemadmodum; gn quicns,fi quis fuadere velitsne cum homine fene copuletaliquis necesfitudinem:veetur huius proverbii teſtinionio, zzz si ted legra, id eft, Ne vnquam benefacias feni. Rur(um fi quis periuaGeat, veliberos item interficiat qui patentem occiderit, huic vfui fucurum eft hoc proverbium; È Nim@- ès TUTA AT ag said rooted roi : Stulins qui natos oc: sfo patre relnquat. Quantum autem adferantad perfuadendi facultatem momenti teftimonia,cui non cognitum eft 3 Neg; mediocriter conducunt fententiæ. Atinter hæc quoque idem proverbia collocat. Quotilianus item in Inftitutionum libris,compluribus locis proverbiorum mentionem facit, tanquam non yna rationead bene dicendum conducentium, Nam 5.lib.parcemias exempliscoiungit, vt parem cum illis vim obtinentes, quorum eft vel pracipua. Rurfum eafdem eodem in libro in argumentorum genere collocat;quas Gr&cixe/ras appellant. Quorum & frequétisfimus vfus, magis ipfa Fabi verba liberadfenbere, Nec haec quidem, inquit, vulgo diéta & recepta perluafione populari, fine vfu fuerint reftitonia. Sunt enim quodam modo vel potentiora etiam, quod non caufisaccommodata; fed liberis odio & gratia méribussideo tantum dicta faRaque,quia aut honeftisfima;aut verisfima videbantur.Pauloque inferius ‘Ea quoq; qua vulgo recepta funt,hoc ipſo quod incertum autorem habent, veluc omnium fiunt. Quale eſt, Ubiamici,ibiopes.} t,con{cientia mille teftes.EtapudCiceroné, Parés cum paribus,ve eftin vereri proverbio, facillime cOgregan= tur. Neq: enim duraflenthac it eterna, nifi yeraomnib. vides tentur. Ha&enusFabii verba retulimus, Idem autem paulo poſt deorumotacula pareemiisfubne&itsvelut his affinia cognataques Jam guid M. Tull. nonne ina&ione pro L: Flacco, proverbio TS dem teftibus abrogat è Id eft hutufmodi, c4 yg ésrev kivdudoy: id elty ln Care periculum; Annonin eadetn totiusgentis Græcorum, id ferendisteftimoniisfidem elevavithoc proverbio? Da mihi teftimonium mutuum. Quidquodiph etiam Philofophi pasim fuas rationesproverbiis fulciunt.Quo minus mirandum;fi frequentet biftorrographi,narrationisfidé ex adagio quopiam perunt, Adeo quod inliterisin cercidit,quodtitulis,quod colosfis,quodmarmoribus fecvarinon potuit, proverbio fervatur incolume,vt & hanc obiteradagiorum laudem indicem, Denique non gravatur divus Hieronymus Evangelicam fententiamadagii vulgatiteftimonio côfirmare, Dives,aut iniquus,aucinigui hærés.Ne Paulus quidem iple dedigaturlocisaliquor proverbiorum yti teltimoniis: neq; iniuria. Etenim fi 4990x095 1d eft, probabilitas, ad petfuadendum vel primas obtinet partes : quid? qux(o, probabilius, quam quod nemo fon dicit? Quid verifimilius, quam 1d quod tot etatum,tot nationum confenius, kvelutidem fuffragium com probavit?Ineft nimirum, ineft 1n his parcemiis nativa queda & genuina yis veris tatis. Alioquia qui fiert potuit,yt eandé pleruma;fententid in cen= tum dimanaffe populus;in centum videamus transfufam linguas; quænetorquidem feculis; qubüs nec pyramides obftiterunt, vel interierit,velconfenuerit:Ucmerito di&um illud videatur, Verie tare niluleffe robuftius. Deinde fir,nefcio quo patto, vt fententia proverbio quafi vibrata, feriat acrius auditorisanimū, & aculeos quoſdam éogitationútelinquar infxos Nam longe minus tanget animum fi dixeris, Caduca & brevis eft hominis vita: quam fi proverbium cites, Homo bulla, Poftremo quod derifu {eribit Fabsus maximas difficultates caufarum, que nullis argumentis diflolyi queantloco eludi,id vel maxime preftat parcemia, Adornatum conduc reparemiam, Porro quantum vel dignitatis, vel Veneris adiungat orationi tempeltivus prover biorum vfus,non arbitror plurib. explicanda. Primum enim quis non videt, quantum mateftatis vel exipfa antiquitate c6cilient oration. Pum fi quod {chema, quod amplitudinem ac fublimitatem apponatfermoni:rurfum fi quodad gratia didtionisfacit, denique fi qua ratio fettiviratis, cum par 0émia plerung; per omnes figufarum ff ecies, per omnes faéetiarum formas variecur: nimird quicquidillajolent adferre; conferet,acgenuina quandam peculiaremgigratiam de fuo inluperadiunget.Proinde fifiire&iolocoincertexantur adagia;futurii elt vt fermo totus,& antiquicavs ceu ftellulis quibufdain luceat, & figurarum arrideat colorib:& fententiarum niteat gemmulis, & feftivitatis cupediis blandiatur: denigi novitate excitet,brevitate dele &et,autoritate perfuadeati Ad intelligendos autores conducere paratimiani. Jam vt non fit alius parcemiatum vius,certe adintelligendos opumos quofqihoc eft, vetultistim os autores,n6 vriles modo funt, verumetiam neceffiriz. lo quibuscum plerag; (unt depravata, ti hac vel depravatisfima lunt propterea quod ferè &nigmatici quiddant liabét, vt etiam a mediocriter eruditis nOintelligancurs tum quod pletungs velutex abrupto interferuntur,nonnunquam etiam mutilatimevi 4 zorye id elt furfum Auminiim. Aliquoties viico verbo notantur:vtapud Ciceronem in Epiftolisad Atticum,Subveni quelo, dum elt %yy,id et principium,Indicatauteñi illud proverbium; Poy ld ide word Auiey tt rer seals : ideft, Prsacipio prettat quam finiadh bere medelam, Hecitaque multuin offundunt tenedrarum, fiignorentur, at furfum lucis plurimumadferunt, fi fuerinrintellééta. Hincill ca Græcorym tum Latinorum codicum prodigiofæ depravationes : hinc foediinterpretd lapfus, Greca Latine vertentiam : hic quotundatn etiameruditorum it enarrandisautorib.ridicula omnia, meraq; deliramenta. Quorum equidem hocloco nonnulla refertem;nifi placabiliusjudicarem,meoq; accommodatius inftituto, vt noftris perleRiscommentatiis ſua cuique cogitatio fuggerat, quantopere magni nominis {criptores quibufdam in locis delirarint.Denig; fit nonnunquam »vefcriptor tacite ad proverbium alludat: guod fi nos fugerit; eciam fi videbitur intellecta fententia, tamé magna voluptatis parsaberit,ignorata parcemia. Quod genus eft Horatianum illud; o—Equusytme portetalatrex. Et apud Vergilium:: Au Fatis
