OCR
LXXXIV niet ondienstig zijn de voornaamste bronnen aan te wijzen waaruit hij geput heeft. Hiertoe behooren dan: 1°, de Adagia Erasmi, die wel hier en daar geciteerd worden doch honderde malen meer hadden kunnen geciteerd zijn. 2°. Nuovo Thesoro de Proverbi Italiani del sign. Tomaso Buoni. Venetia 1610. 8. (pp. XX. 398.) 3°. Joh. Buchleri Gnomologia seu Sententiarum memorabilium descriptio. Coloniae, 1610, 12. (pp. VIII. 391) welke drie — de laatste echter verkeerdelijk Bucherus genoemd — in de aanteekeningen op de Voorrede vermeld worden. Doch het boekje, waaruit het meest kan geput zijn en dat hier niet vermeld wordt, is de Paroemiologia Polyglottos van Megiserus, waarover vroeger (n. 70) door mij gesproken is. Immers dat dit boekje door Cats zou gebruikt zijn, mocht reeds met grond voorondersteld worden uit de omstandigheid, dat de door hem aangehaalde vreemde spreekwoorden zeer dikwijls in dezelfde volgorde als bij Megiserus voorkomen; doch de zekerheid daarvan vindt men ter plaatse waar Cats (p. 523.) het spreekwoord Die aen den wegh timmert, heeft veel berichts behandelt; daar toch is, bij het aangehaalde Fransche spreekwoord: Qui edifie en publique place, Fait maison trop haute, ou trop basse, als bij ongeluk de citatie blijven staan: »Mesig. c. 9.” hetwelk echter Megis. c. 90. (p. 204.) zijn moet. Deze citatie toch moet, zoo ik meen, gerekend worden niet voor den druk bestemd te zijn geweest, maar door Cats tot eigen gerief in zijn eerste opstel opgeteekend. — Of dit boekje in de nagelatene Bibliotheek van Cats gevonden is, kan ik niet beslissen; deskundigen hebben mij verklaard dat daarvan geen Catalogus bekend is. De Spiegel van Cats is, na de eerste uitgaaf van 1632, meermalen herdrukt; eerstelijk tweemalen afzouderlijk te Dordrecht in 1633. 8°. en 1635. 4°. bij Hendrick van Esch; en later telkens in de uitgaven van Alle de werken van Cats. Mij scheen het doelmatig toe gebruik te maken van de witgaaf die te Amsterdam in twee deelen bij de Gebroeders Diederichs in 1828. 8°. verschenen is; niet, omdat ik die uitgaaf voor de beste houd, doch alleen omdat zij door Harrebomée gebruikt is, met wiens citaties ik gemeend heb-dat de mijne, ter voorkoming van misverstand, moesten overeenstemmen. Behalve den Spiegel, heb ik evenzeer de overige gedichten van Cats onderzocht; waarin ik een zoo groot aantal spreekwoorden, die deels wel deels niet in den Spiegel voorkomen, heb aangetroffen, dat ik tot de overtuiging gekomen ben, dat het dien dichter niet mogelijk geweest is zich daarvan te onthouden. Op die spreekwoorden is evenwel, hetgeen zeer te bejammeren is, door Harrebomée geen acht geslagen. Mocht daarom deze ijverige verzamelaar kunnen besluiten den ganschen Cats met de pen in de hand te doorlezen en uit den rijken schat van spreekwoorden , welken hij daardoor zal kunnen opzamelen, een boekje zamen te stellen, zoo als Sandvoss uit Burkhard Waldis gedaan heeft, waarover ik vroeger (n. 2.) gesproken heb, ongetwijfeld zou hij daardoor niet slechts eene belangrijke bijdrage kunnen leveren voor zijn Spreekwoordenboek, maar ook een op zich zelf reeds zeer verdienstelijken arbeid verrichten. Voor dat ik over Cats zwijg, veroorloof ik mij nog eenen wensch kenbaar te-maken. Het is deze, dat, wanneer de Werken van Cats eens weder ter perse gaan, de regels in margine mogen genummerd worden , zoo als dit thans in de uitgaven der Grieksche en Latijnsche dichters gebruikelijk is. Is eenmaal zulk eene uitgaaf voorhanden, dan zal zich ook wel spoedig iemand opdoen , die het onderneemt een Woordenboek op de Werken van Cats te vervaardigen, waaraan mijns bedunkens eene groote behoefte bestaat. 79, J. De Brunes Nieuwe wijn in oude Leerzacken. Bevvijzende in Spreeck-vvoorden, 't vernuft der menschen, ende ’t gheluck van onze Nederlandsche Taele. Tot Middelburgh, By Zacharias Roman, Boeckvercooper, op den Burght, inden Vergulden Bybel, Anno 1636. 12°. (pp. XXII. 496.) [HARREBOMEE, n. 21.]