Page 44 [44]
XXXIV
òf uit den mond van het volk opgezameld. Het aantal der alzoo te zamen gebrachte spreekwoorden be¬
loopt, zoo ik wel geteld heb, 570. Daaronder zijn 325 overgenomen uit de Proverbia Communia; doch
266, dat hetgeen daar ir versus leonini vervat is, hier in draaglijk proza wordt teruggegeven. Enkele
malen heeft Bebel zelfs die bron genoemd; zoo toch zegt 1]
p. 103. Dum pastori male succedit, hoc idem fit-in detrimentum gregis; ut quidam barbarissime ver¬
sificatus est: Dum male pastori vadit, vadit male gregi.
p. 116. Mollia sunt iuvenum cunctarum rostra volucrum, ut quidam versificatus est.
p. 127. Non venit ad silvam qui cuncta rubeta veretur, ut quidam cecinit.
2
p. 133. Pro cupro (quod Latini argentarium vocant) cuprea missa (quae vocatur ab ecclesiastici
habenda est. Quod ita trivialis versificator lusit: Pro cupreo cupreas nummo lege, clerice,
missas.
p. 136. Ardea culpat aquas, cum nesciat ipsa natare, ut quidam scripsit.
welke vijf regels in de Proverbia Communia gevonden worden onder n. 40. 435. 264. 153. 664.
Behalve de Proverbia Communia heeft Bebel ook nog andere geschriften van dergelijken aard sebruikt,
die ik echter niet kan aanwijzen. Somtijds haalt hij plaatsen daaruit woordelijk aan, zoo als:
p. 109. Haec tria sunt contraria, ut quidam versificatus est:
Cattus cum mure, duo galli simul in aede,
Et glotes binae: vivunt raro sine lite.
p. 121. Equus aliquando quatuor pedum in plano cadit, dicitur in proverbio ad excusationem illorum
qui aliquando labantur (J. labuntur) vel errant. Quod ita versificatores nostri scholastici
descripserunt:
Non mirere, bipes, si quando tibi cecidit pes:
Quadrupes in plano quandoque cadit pede sano.
p- 134. Hyems nunquam tam frigida est, nec sacerdos tam senex, ut frigeret (J. frigeat) dum offerunt
ei in altari rustici. Ita versificatus est quidam:
Clericus annosus, licet imber sit furiosus,
Non poscit (l. horret) prunam, dum drachmam suscipit unam.
Mocht iemand er toe kunnen besluiten om deze Proverbia van Bebel op nieuw uit te geven en in eenen
leesbaren toestand te hervormen — hetgeen zonder twijfel een verdienstelijk werk zou zijn -— dan verzuime
hij niet de bovengenoemde Epistola ad Cancellarium (Gregor. Lamparter) daar vé6r te plaatsen, vermits
deze, blijkens het slot daarvan, verstrekt heeft tot epistola dedicatoria van de Proverbia.
Hiertoe behoort ook nog hetgeen in de later (n. 42.) te bespreken Sprichwörter van Seb. Franck Th. I.
p. 75* e. v. gevonden wordt onder het opschrift:
28, Sprichwörter Henrici Bebelii.
Hoogstwaarschijnlijk zijn deze Sprichwörter, zoo als zij hier voorkomen , niet door Bebel zelven in het
Duitsch opgesteld, maar door Franck uit het Latijn vertaald, die hier en daar nu eens iets heeft weg¬
gelaten of bekort, dan weder uitgebreid of bijgevoegd. Van p. 75* tot p. 88* vindt men deze spreek¬
woorden nagenoeg in dezelfde orde, als in ’t Latijn; doch hetgeen van p. 88* tot p. 139* nog onder
Bebel’s naam staat, schijnt van elders ontleend te zijn.
Dezelfde Sprichwörter, doch in aanmerkelijk minder getal, vindt men ook in de later (n. 55.) te be¬
spreken omwerking van Franck’s Sprichwörter, welke onder den naam van Ægenolff onderscheidene
malen uitgegeven is; b.v. in de uitgaaf »Getruckt zu Franckfurt am Meyn. Bei Christian Egenolffs Erben.
M.D.LXXV.” vindt men ze p. 334*.
Bebel is een van de grootste geleerden van zijnen tijd geweest, die zọowel door zijne menigvuldige
geschriften als door zijn onderwijs veel bijgedragen heeft tot bevordering van de algemeene beschaving in
zijn vaderland. De gunstigste getuigenissen dienaangaande vindt men bij de schrijvers die door Saxe,
Onom. Lit. II. p. 521 geciteerd zijn; waarbij nog de eervolle melding kan gevoegd worden van Nic.
Baselius, achter Naucleri Chronographia. Tubingae, 1516. F°. p. 317. Henr. Bebel, poeta laureatus,
Tubingae bonas literas multo tempore professus, in censendis autoribus praecipua cura, barbariem Ger¬