Page 34 [34]
OCR
XXIV schrijvers de leeftijd of onbekend of zeer twijfelachtig is. Doch bij het aanhalen der eigenlijk gezegde Verzamelingen, die, zoo als licht te begrijpen is, verreweg de meeste stof opleverden, heb ik gemeend de tijdsorde steeds zoo stipt mogelijk te moeten volgen. Hierdoor toch kan niet slechts blijken, in hoeverre eenig verzamelaar òf oorspronkelijk is te werk gegaan òf van zijne voorgangers heeft overgenomen, maar tevens ook, hoe een spreekwoord uit de oudste tijden afkomstig, na onderscheidene eeuwen doorloopen te hebben, hetzij geheel onveranderd , hetzij eenigszins gewijzigd, tot op onzen tijd is blijven bestaan. Het aantal Nederlandsche Verzamelingen, waaruit ik al wat tot mijn onderwerp þehoorde heb opgezameld, is op verre na niet zoo groot als hetgeen door Harrebomée gebruikt is voor de samenstelling van zijn Spreekwoordenboek. Sommige toch van die geschriften, waarvan de oudere vooral hoogst zeldzaam yoorkomen, heb ik niet kunnen machtig worden: de andere daarentegen schenen mij toe van te weinig aanbelang te zijn. Mocht iemand intusschen verlangen, ook met datgene, wat door mij op zijde geschoven is, kennis te maken, dan verwijs ik hem naar dat zeer zorgvuldig bewerkte boek, met welks vermelding de rij der aanhalingen onder ieder artikel door mij besloten is. Daarentegen heb ik gemeend, buiten de Nederlandsche Verzamelingen, mijn onderzoek ook te moeten uitstrekken tot die welke in andere talen zijn opgesteld; niet zoozeer om aan te wijzen hoe die Nederlandsche spreekwoorden in andere talen moeten: worden overgezet, als wel om te doen blijken, dat de verdiensten van Erasmus eenen nog ruimeren omvang krijgen zullen. Want uit de vermelding van de Italiaansche, Fransche, Spaansche, Engelsche, Deensche en Hoogduitsche spreekwoorden, die hier aangewezen worden als met de Nederlandsche overeen te komen, zal ieder van die natién tot de overtuiging gebracht worden, dat ook hunne taal niet weinig verplicht is aan Erasmus, voor zijne verklaringen van die Nederlandsche spreekwoorden; immers, hetgeen hij van deze heeft gezegd, is insgelijks van toepassing, op de hunne. Doch meer nog dan dit heeft dat onderzoek opgeleverd. Door de onderlinge vergelijking namelijk van die onderscheidene Verzamelingen is het duidelijk aan den dag gekomen, dat vele van die Verzamelaars, wier verdiensten bij hunne landgenooten zeer hoog staan aangeschreven en die tot dusverre voor oorspronkelijke schrijvers of uitleggers van spreekwoorden gehouden werden, zeer veel uit Erasmus geput en diens verklaringen soms woordelijk hebben overgenomen. Bij eenigen van die schrijvers valt het wel dadelijk in het oog, dat zij direct uit Erasmus geput hebben, soms zelfs zoo overtuigend, dat het dwaas zou wezen dit niet te erkennen ; bij anderen daarentegen is het nog al twijfelachtig of wij, hetgeen bij hen gevonden wordt met het Erasmiaansche overeenstemmende, zullen mogen beschouwen als iets dat zij uit Erasmus zelven ontleend hebben en niet veel eer als iets dat door eene tweede hand, om zoo te zeggen, ter hunner kennis gekomen e In
