der eigenlijk gezegde Verzamelingen, die, zoo als licht te begrijpen is, verreweg
de meeste stof opleverden, heb ik gemeend de tijdsorde steeds zoo stipt mogelijk
te moeten volgen. Hierdoor toch kan niet slechts blijken, in hoeverre eenig ver¬
zamelaar òf oorspronkelijk is te werk gegaan òf van zijne voorgangers heeft over¬
genomen, maar tevens ook, hoe een spreekwoord uit de oudste tijden afkomstig,
na onderscheidene eeuwen doorloopen te hebben, hetzij geheel onveranderd , hetzij
eenigszins gewijzigd, tot op onzen tijd is blijven bestaan.
Het aantal Nederlandsche Verzamelingen, waaruit ik al wat tot mijn onderwerp þe¬
hoorde heb opgezameld, is op verre na niet zoo groot als hetgeen door Harrebomée
gebruikt is voor de samenstelling van zijn Spreekwoordenboek. Sommige toch van
die geschriften, waarvan de oudere vooral hoogst zeldzaam yoorkomen, heb ik niet
kunnen machtig worden: de andere daarentegen schenen mij toe van te weinig
aanbelang te zijn. Mocht iemand intusschen verlangen, ook met datgene, wat door
mij op zijde geschoven is, kennis te maken, dan verwijs ik hem naar dat zeer
zorgvuldig bewerkte boek, met welks vermelding de rij der aanhalingen onder ieder
artikel door mij besloten is.
Daarentegen heb ik gemeend, buiten de Nederlandsche Verzamelingen, mijn
onderzoek ook te moeten uitstrekken tot die welke in andere talen zijn opgesteld;
niet zoozeer om aan te wijzen hoe die Nederlandsche spreekwoorden in andere
talen moeten: worden overgezet, als wel om te doen blijken, dat de verdiensten
van Erasmus eenen nog ruimeren omvang krijgen zullen. Want uit de vermelding
van de Italiaansche, Fransche, Spaansche, Engelsche, Deensche en Hoogduitsche
spreekwoorden, die hier aangewezen worden als met de Nederlandsche overeen te
komen, zal ieder van die natién tot de overtuiging gebracht worden, dat ook
hunne taal niet weinig verplicht is aan Erasmus, voor zijne verklaringen van die
Nederlandsche spreekwoorden; immers, hetgeen hij van deze heeft gezegd, is ins¬
gelijks van toepassing, op de hunne.
Doch meer nog dan dit heeft dat onderzoek opgeleverd. Door de onderlinge
vergelijking namelijk van die onderscheidene Verzamelingen is het duidelijk aan
den dag gekomen, dat vele van die Verzamelaars, wier verdiensten bij hunne land¬
genooten zeer hoog staan aangeschreven en die tot dusverre voor oorspronkelijke
schrijvers of uitleggers van spreekwoorden gehouden werden, zeer veel uit Erasmus
geput en diens verklaringen soms woordelijk hebben overgenomen. Bij eenigen van
die schrijvers valt het wel dadelijk in het oog, dat zij direct uit Erasmus geput
hebben, soms zelfs zoo overtuigend, dat het dwaas zou wezen dit niet te erkennen ;
bij anderen daarentegen is het nog al twijfelachtig of wij, hetgeen bij hen gevon¬
den wordt met het Erasmiaansche overeenstemmende, zullen mogen beschouwen
als iets dat zij uit Erasmus zelven ontleend hebben en niet veel eer als iets dat