Page 13 [13]
TIT
dererttig jaren. De eerste, die in 1500 buiten voorkennis van Erasmus te Parÿs in
hetet licht kwam, is een klein onooglijk boekje van nog geen tweehonderd bladzijden,
in i Klein formaat en bevat slechts 800 Spreekwoorden met zeer korte verklaringen;
de e llaatste, waarover Erasmus zelf het toezicht heeft kunnen houden , is een statige
folbliant van meer dan duizend bladzijden, te Bazel gedrukt in 1536, en bevat 4151
Sprpreeekwoorden met uitvoerige verklaringen somtijds van onderscheidene bladzijden.
Dee ‘eerste, gelijk ook nog eenige volgende uitgaven, had den titel van Collectanea
Addagiorum; de latere, dien van Adagiorum Chiliades. 1) Al wie, zoo als ik,
in + dle gelegenheid komen mocht, om onderscheidene van die yroegere en latere
uitgtgeaven van dit geschrift met elkander te vergelijken en alzoò op te merken hoe
allelemgs het aantal der behandelde Spreekwoorden aangegroeid is en de daaraan
toegegsevoegde verklaringen verbeterd en uitgebreid zijn, die zal eensdeels volmondig
mocoetten erkennen, dat Erasmus aan geen van zijne geschriften met meer voorliefde
heefefft voortgewerkt om het meer en meer te volmaken; maar tevens zal hem ook
blikjkcen, hoe de geest van Erasmus zich in zijne laatste levensjaren ontwikkeld
heefeftt en zijne geleerdheid en belezenheid aanmerkelijk werd uitgebreid. Vermits
damn de gang van studie van dezen buitengewonen man niet zoo gemakkelijk van
eldelerrs zal kunnen aangewezen worden, zoo zal men moeten erkennen, dat de
Adalaggia in dit opzicht verreweg het merkwaardigste is van al de geschriften van
Erasassmus.
IrIm die Adagia worden, wel is waar, alleen Grieksche en Latijnsche Spreekwoor¬
denn behandeld, ?) zonder dat daarin ook slechts een enkel Nederlandsch woord
1) 1) JBij eene beoordeeling der menigvuldige edities van de Adagia zijn onderscheidene redacties op te
merkekern. Tot de eerste behooren die edities welke den titel hebben van Collectanea Adagiorum, waarin
het a aaantal behandelde spreckwoorden minder dan duizend is. — In die van de tweede redactie is dit
getal al ttot over de drie duizend aangegroeid; de titel van deze luidt: Adagiorum Chiliades tres ac centu¬
riae e jfere totidem. — Die van de derde redactie, waarin de volledige arbeid var: Erasmus gevonden
wordtdt,, bevatten ruim vier duizend adagia (Chiliades quatuor cum sesquicenturia). — Tot de vierde
redactactiie behooren de zoogenoemde editiones castigatae, van welke de eerste op last van het Concilium
Tridedenntinum bezorgd is door Paulus Manutius, die niet slechts den naam van Erasmus op den titel heeft
Verzwzweegen , maar 00k alles heeft weggelaten quae pium et veritatis Catholicae studiosum lectorem poterant
offendndéere. — In de edities van de'v ijfde redactie zijn de adagia in Loci Communes gerangschikt, onder
bijvoe;oegging van hetgeen over hetzelfde onderwerp door latere Geleerden geschreven was, zoo als Hadr.
Juniuiuss, Joa. Alex. Brassicanus, Joan. Ulpius, Gilb. Jognatus en anderen. — Als cene zesde redactie
? zoudedem kunnen beschouwd worden de Epitomae Adagiorum, die in grooten getale vervaardigd zijn;
waarvarvaan de oudste in 1524 te Keulen verschenen is, door de zorg van Hadr. Barlandus en wel, blijkens
den d: daaarvoor geplaatsten brief, met voorkennis en onder goedkeuring yan Erasmus. In sommige van deze
boekjejess is de orde der Chiliaden gevolgd; in andere zijn de adagia weder in Loci Communes gerangschikt.
In allallée evenwel zijn de verklaringen van Erasmus woordeijk, doch zeer verkort, overgenomen: en wel
nu eeeems zonder, dan weder met toevoeging van cene Hollandsche vertaling, hetzij van enkele hetzij
| doorlorlooopend van alle spreekwoorden.
2) } Mfet de Oud-Testamentische Spreekwoorden heeft Erasmus zich in zijne Adagia zeer weinig afgegeven.
Waar ar hij er cen ter sprake brengt, zoo als bij de verklaring van het adagium Ferrum ferro acuitur