Page 32 [32]
OCR
147 Alioqui nullus erat futurus annotationum modus, fi quod a Fortunato factum cet, quicquid eflet correctum annotare yoluifitmus. Et tamen vehementer optarim hunc Au€torem {choliis illuftratum, veluti ftellulis quibufdam, quæ depravatorum temeritatem fubmoverent. Vitam gece quidam non prorfus indiligens ex Swetonio, CorTacito, & Hieronymo decerptam literis prodidit , ex cujus libro decerptum eft ,quod hic adjeétum videmus. Cæterum illis non aflentior, qui certant Senecam facere Chriftianue, Nicodemo fimilem, qui quum nullum habeant argumentum probabile præter epiftolas, quas poft docebimus à ftudiofo quopiam fuifle confictas, nullum prorfus habent argumentum, nifi quod fab eodem Cefare vixerunt Rowe. Sed fingamus Senecam, quo non alius De contemnenda morte fcripfit unquam, vel fæpius, vel fortius, adeo fuifle meticulofum, ut ne in feriptis quidem extrema fene&a proditis uf quam fubindicarit fuam profeffionem , tam cautum, ut nihil fuboluerit Werens, qui quum illum decreviffet è medio tollere, & caufas commentitias pratexeret , Chriftianifaz: crimen non objecit; illud quo colore defendemus, quod in extremis fcriptis fubinde loquitur deos & deas, fubinde dubitat, nunquid hominis fuperfit à funere? Ut largiamur effe fas metu mortis difimulare Chriffianum , impia certe diffimulatio eft, que pietatem impietate difimulat. Aliud eft vefte prophana Chriftum occultare, aliud eft libris editis pugnare cum Chrifti dogmatibus, & aliud eft filere de Chrifto, aliud illo indigna loqui. Sed quorfum attinet hoc commentum? An ut libros illius Chriffiazis hominibus commendent? Equidem arbitror magis in rem effe leGoris , ut Senece libros legat , velut hominis ignari noftre religionis. Etenim fi legas illum ut Paganum, feripfit Chriftiane 5 Si ut Chriftianum, {cripfic Paganice. Quum autem in illo fint plurima, quz fegnitiem noftram poffint ad virtutis ftudium accendere, habebunt eadem acriores aculeos, fi cogitemus ab Ethnico profecta. flave, ut juxta Chriftianam quidem Philofophiam vehementer fint improbanda, pra fe ferant tamen miram virtutis indolem: velut illud Socratis, Hoc unum fcio, gaod nihil fcio, quum fit abfurde diftum, tamen exprobrat nobis noftram arrogantiam. Et Lucretiae fatum, quum fit optimo jure deteftabile, nobis tamen commendat pudicitiæ ftudium, & hoc efficacius commendat, quod exemplum ab Ethnica fæmina profectum fit. Itaque quod ad mores attinet, majore fruEtu legetur Seneca, fi legatur ut, quemadmodum fuit, Paganus. Nam & Chriffiane dita vehementius afficient, & fecus di€ta minus ledent. Alioqui nufquam magis difcrepat à Chréffiana Philofophia, quam quum ea traétat , que nobis funt precipua. Caput enim noftræ religionis eft, nofle Deum. At.ille commonftraturus nobis quid fit Deus, Dems, inquit, ef totum hoc quod vides G non vides, quafi totus hic mundus fit ingens animal, cujus corpus fit oculis confpicuum anima lateat, & hoc fit Deus. Jam unusne fit Deus, an plures, vehementer ambigit, & tamen frequenter iterat deos deafque. Rurfus nridet cos, qui putant in hoe mundo nihil geri, quod hunc Deum non fallat, perinde quaGi culicem fentiat elephantus. Jam an anima. fuperfit corpori fie difputat , quafi nihil referat utrum credas. Alicubi, ur refert Tertullianus, pronunciat omnia finiri morte, etiam ipfam. Poftremo, quoties incidit in fapientem illum Stoicvm, fic eum attollit, ut frequenter diis æquet, nonnunquam & anteponat. Ait fapientem univerfam felicitatem fuam fibi uni debere, diis nihil opus effe, imo deos aliquid debere fapienti... At pietas nobis perfuafit, etiam pafferculos & lilia Deo cure celle; tum hominem nihil habere ex fefe boni, fed fummam fuæ felicitatis debere munificentia Numinis. Quantum igitur fit periculi, fi illa legantur velut à Chriftsano prodita, Cæ O ERA SME 1148 olim admonuit Quintilianus, tanta æquitate temperans fuam de illo cenfuram, ut nec perfone ftudio laudet improbanda, nec odio damnet quae laudem promerentur. Proinde fortaflis non abs re fuerit, fi ftudiofæ juventuti paucis indicem , quæ fint in hoc Auétore fugienda, que fequenda. Primum, habet voces fuas, velut in hoc affeétatas, ut diffimilis {fit Ciceroni; quan[quam hoc illi cum Questiliano Pliniifgue commune, | & haud fcio an cum toto illo feculo, quod Ciceronis y vclut argenteum aureo fucceffit. Hujus rei pauca fub[jiciam exempla, ut leétor ex his conjiciat cætera. | utitur. Tanguam pene femper ufurpat pro velnt, five, ut, fi quando vult exemplum fubjicere. Aliquotiesidicit «gre quarz pro gne atque. Cum gaudet addere fuperlativis, quam quod fciam, nunquam, ut, cum maxime, pro guam maxime. Aduerfus pro erga frequenter ufurpat in bonam partem, ut, gratus adverfus deos. In hac fermonis forma non modo contemnit homines, fed deos negligit; vix unquam addit conjunctionem , Sed & deos, aut, fed deos guoque. Hæc, atque his fimilia, non reprehendo, nec damno, tantum indico non elle Tu/lani candoris. Quintilia= | n45 libro decimo tribuit illi ftyli ufum, quod in nullo feribendi genere non effet verfatus, tribuit ingenium facile & copiofum, tribuit ftudium & plurimarum rerum cognitionem , fatetur illum abundare multis & preclaris fententiis, probat libertatem in vitiis hominum infectandis, addens illius libros & ad mores formandos conducibiles effe. In fumma, fatetur in illius libris effe multa, que non folum probari debeant, verum etiam admirationem mereantur. Sed ex adverfo detrahit illi Philofophize exactam cognitionem , adimit judicium de feipfo, quod illi corruperat humanum vitium philautia, qui nævus nonnunquam in doétis ac bonis viris reperitur, fed’ quem abunde multis penfent virtutibus, nam id fubindicat, quum ait, /2 non omnia fia amafet. Ac mox, velles, inquit, exm fuo ingenio dixife, alieno judicio. Unde parum æquus judex Seneca fuifle videtur alienorum fcriptorum, quod hifce verbis fignificavit Fabim: Quem non equidem omnino conabar excutere, fed potioribus praeferri non fincbam, | guos ille non deftiterat inceffere., quum diverfi fibi con= feins generis, placere fe in dicendo pofè, in quibus illi placerent, diffideret. Quod ad phrafim attinet, putat in €o corrupta efle pleraque, qua hoc plus officiant, quod abundant dulcibus vitiis: nominatim illud taxat, quod pondera rerum minutiffimis fententiis frangat: & alibi, ni fallor, notat in eo concifum & abruptum di-. cendi genus. Candorem in illo deſideraſſe videtur & Suetonius, in Nerone Claudio {cribens hunc in modum: Liberales difciplinas omnes fere puer attigit, fed à Philofophia eum mater avertit, monens imperaturo contrariam efe, à cognitione veterum oratorum Seneca praceptor, guo dintins in admiratione fui detineret. At idem in Caligula Senece yidetur tribuere lene comtumque dicendi genus, ita loquens de Ceſare: Lenins com= tiuſque ſcribendi genus adeo contemnens , ut Senecam tam maxime placentem , commiſſiones meras componere y & arenam fine calce efe diceret. Quum Seneca fit affeCibus tragicis vehemens, miror cur Suetonio videatur effe lenior, ut ne de fermonis cultu difputemus. At his etiam liberius in Senecam deftomachatur Aalus Gellius,, Nottinm Atticarum. libro duodecimo , capite fecundo : Pofteaquam enim retulifet aliorum de Seneca judicium, quorum alii cenferent illius libros prorfus indignos qui legantur, quod ejus oratio protrita videatur ac vulgaris, res atque fententiæ, aut inepto inanique impetu fint,, aut levi quafique dicaci argutia, cruditio vernacula ac plebeja, nihil ex Veterum {eriptis habens neque gratiæ , neque dignitatis ; alii paulo æquiores, fermonis clegantiam magna ex parte illi detraherent, rerum vero cognitionem non adime
