Page 24 [24]
OCR
== SS Re 19. 20. DESIDERI toties jaftandum: ne fiat quod ajunt Greci, ae © vi- | A fo, quid aliud quam triumphas, infultas viéto, oftentas trophwa, canis pæana, cum nondum ad aciem no{tram perveneris. Moxque poft hanc egregiam pollicitationem, velut aggreflurus rem, doces nos Dei præfcientiam Deique voluntatem non minus incommutabilem effe, quam fit ipfe Deus , nec illo imprudente aut nolente quicquam omnino rerum accidere: negue enim præfcientiam illius+falli pofle, nec voluntatem impediri, quemadmodum fit in nobis, nec opere permini, polteaquam exftru&ta eft domus, voluntas ftruendi defit, cum opus maneat. Sunt ifta retrufa my- B fteria quæ nos doces ? Quis ifta, qui vel fex paginas legerit in Theologia, nefcit, aut quis tam infanus qui neget? Sed interim non diftinguis voluntatem figni & voluntatem efficacem, quarum hæc prorfus immurabilis et, altera qnodammodo mutabilis , cum fæpe non fiat quod ille jubet fieri, & fiat quod ille vetuit. Nec diftinguis velle Dei , collatum ad res externas, & ad voluntatem Dei naturalem, five collatum ad ationes internas. Item Dei voluntatem abfolutam & conditionalem. Denique non diftinguis voluntatem à velle. Deus, qui voluit condere Mundum, an nondum defiit velle condere Mundum ? Voluit Filium {uum aflumere corpus hominis, an nondum defiit velle ? |C Quam vero {cite nobis definis quid fit contingens , quod, inquis , nobis contingenter © velut cafu impridentibufgse nobis fit. Hic primum diſco rem abftrufam, contingens effe quod contingenter fit, quafi diCas artificiofum opus, quod arte fit. Deinde quid eft, veluti cafu? Eft aliquid quod non fit cafus, fed veluti cafus? Deinde addis, smpradentibus nobis. Atqui heec vox longe aliud declarat Arifoteli, qui diftinguit conringens, fortunam & cafum : Contingens enim opponit neceflario, fortunam tribuit rebus animatis. Contingenter igitur facimus , non tantum quod cafu & imprudentes facimus, verùm illud quoque quod fcientes ac volentes facimus , fed quod in noftro arbitrio erat D non facere. Quemadmodum hrc feribo, nec imprudens nee neceflario, fed yoluntatis arbitrio, quæ potuerit non fcribere, fi fic vifum fuiffet. Quid igitur hic nos doces, nifi quod affeĉtas fophifticam argutiam, {fed parum feliciter ? Sophiftæ in hoc quoque torquentur, an Deus cum prafciat res natura contingentes, hoc eft, quæ pendent ab hominis arbitrio, veluti cum fedet, cui in promtu eft ftare fi velit, quærunt an Deus aliquo modo præ{ciat contingenter, non quod illius præſcientia ‘falli poflit, fed quod objeGtum præſcientiæ fir contingens. Demiror autem, quare locum ,è media Diatriba decerptum, hic putaris non fuo loco tractandum , de necef- |B fitate confequentis & confequentia , quod tu profeffus te velle craffius explicare , fic involvis perplexo fermone, ut videare non folum non intellexifle quod ego fcripfi , verùm nec tuam ipfius orationemuintelligere. Sed quoniam urget temporis brevitas, nec hoc paucis verbis poffet abfolvi, præftat fuo. loco diligentius traétandum refervare. Ad reliqua properandum, ut undequague probes te doétifimum, quemadmodum ante ex Horatio & Quintiliano docuifti nos , tractandum efle an fit, quid fit, quale fit, &c. ita nunc ex Poetis doces me, res omnes mera necefitate geri, quam illi faram vocant. Id tantam habet vim, ut ipfos ctiam immortales Deos, at- jF que adeo fummum Jovem, involvat inevitabili necefitate. Atque nunc demum Poetæ fapientes viri funt ipfis etiam Philofophis perfpicaciores. -'Tantum laudis merentur qui tecum fentiunt: Hic Virgilivs certiffimus auttor veri fubinde ingeritur, qui docuerit conatus hominum, fato Parcifque volentibus, frequenter alio cadere quam ex{peGtarant. Atqui nos hic de eventis non difputamus , fed an noftra voluntas aliquid agat in his que ſunt falutis eterna. Credo tibi hoc Caput de ILE RASMI 1276 induftria admixtum fuiffe, quo ftomachum lectoris jam dudum ad reliqua tam infipida naufeantem, aliqua vo~ luptate recreares. Verùm quid hæc ad rhombum? Inftitueras probare, pium & fanétum efe, de hujufmodi queftionibus , quae non habent exitum, & apud quoslibet, & a quibuslibet 5 in utramque partem difputati, & jam omiffo quod cceperas, afferis omnia mera neceffitate geri. Id fi conftat, fi verifimum eft;quorfum attinet torqueri difputationibus? Sin verum & indubitatum eft quod decrevit Ecclefia, non tutum eft imperitam multitudinem audire rationes 5 afleverationes, ac dejerationes diverfe partis. Atqui hoc erat quod ego fuadebam ut fimpliciter fententia catholica contenti, credant, teneantque quod acceperunt, hoe eft, quod tu impugnandum fufcepifti. Hoc argumentum, quod inter eruditos fobrie traCtari poterat , tu cogis propalam in promifcuo mortalium theatro, velut anceps, vocare in difquifitionem. © Solent concionato= res in /tala fere fingulis annis renovare quaftionem de refurre&tione mortuorum, de qua fobriam in Scho® lis difputationem nemo damnat: fed ca res tantum attulit fruétum ad pietatem , ut Romanus Pontifex vetuerit illa ventilari apud plebem. Sed delibabo reliqua. à t È Doces nos admodum religiofe , Dei voluntatem effe omnipotentem , Dei præfcientiam effe certiffimam , qua de re qui dubitet, eum prorfus ignorare Deum, nec certo pofle fidere promiffis illius, qui falli poffit ac mentiri. Fateor ifta pie dici, neque raro mihi diĉta funt in meis Lucubrationibus. Sed quid hæc ad me, qui moneo ne talia difputentur, hoc eft, in dubium vo-' centur, prafertim apud fimpliciores? Quod fi tucer= tum & indubitatum effe credis, Deum neceffario fcire omnia, nihil autem contingenter, fiquidem aufcultemus tuis rationibus, oportebit omnino difputare , ne putemus Deum effe infcium aut mendacem. Quemadmodum enim de libero arbitrio: difputandum putas quod impius fit qui nefciat noftram voluntatem tantum pati, gratiam folam agere, cadem ratio fuadebit , ut hoc quoque vocetur in difputationem. Et tamen Theologi, qui difputant , an Deus aliquid præfciat contingenter, conftanter afeverant que tu afleveras, Dei prefcientiam falli non poffe, Deum non efe mendacem, Dei promiffis certiffime fidendum, nec putant ob rem, quæ contingenter fit , periclitari certitudinem præfcientiæ divinæ , quod eleganter explicavit Lanrentivs Valla. Sed illi paulo reétius definiunt contingens quam tu. Hic perinde quafi dixeris aliquid, proximo Capite torques fulmen tux maledicentie in me, qui doceam ignorantiam Dei, contemnendam fidem, ut promifla Dei deferamus, aliaque multa, qua vix Epicerw prefcriberet: nec his contentus, damno, conculco Chriftianos & Chriftianifmum univerfum. Quid ni? qui fuadeam, mediocribus ingeniis, ne de talibus argumentis contentioſe diſputent , ſed teneant id quod tradidit Ecclefia. Et hinc concludis homo diale&icus; meum libellum adeo efle impium, blafphemum ac fa crilegum , ut nufquam habeat fimilem. An te horum pudeat nefcio , certe puderet , fi quid haberes frontis, Sed proximo Capite mitigas atrociflima difta: Talia, inquis, portenta coguntur effutire, qui malam cawfam fufcepernnt agendam, quique invita confcientia, aliena [cena fervinnt. Quam tu malam caufam appellas, ego cum Ecclefia puto optimam: eam licet animo detrectante fufceperim , fincerifiima tamen confcientia egi, five feliciter id feci five infeliciter: nec ullorum Principum vel favor vel terror tantum apud me potuit aut poterit unquam, ne tua quidem fevitia, ut in his quz funt pietatis {ciens oppugnem quod verum eft, aur defendam quod fciam effe falfum. Proinde quod tu fpius inculcas, me preter. con{cientiam favoribus aut terroribus fervire, toties declaras te aut mifere falli „aut malitiofifime fingere. Jam quod admones quantum 23,
