Page 28 [28]
OCR
——— DES ERASMI ROTERODAMI sies lettor aliunde quod congruebat adfcribit ; gravius , quam quod Soboltaftes annotarat in [patio , lettor transfert in cona textum. Quid autem accidit religioni Chriſtiane , quod tot jam fecelis alind legit Hieronymus , aliud Cyprianus , aliud Hilarius, aliud Ambrofius , aliud Auguftinas? apud hos alicabi non modo diverfa comperies, fea & pugnantia fn ſumma Chriſtiane fidei confentiant. Quid accidit Graecis orthodoxis > qui fic fequuti font. tranflationem Septuaginta, nt fubinde meminerint $ Symmachi s Theodotionis , & Aguile? Quid facias , pofteaquam nec ipfa borum temporum editio per omnia fibi confèntit? Qua de re fi quis dubitet, zic fidem fecerint codices typis etiam excuſi, cum annotamentis mara ginalibus , que declarant varietatem lettiouis: & fi id param eſt > ex commentariis Bede, Rabani, Thome > 6X commentariis Lyrani, ex commentariis Hugonis Carrenfis idem intelliget. Origenes jam tam querebatur inexplicabilem in Enana gelicis libris varietatem, Et publicitus aliud legit Gracia , alizd Occidentis Ecclefia, Et circa etatem Hieron mi, que dai Ecclefic fequebantur interpretationem Septuaginta , quadam novam amplečlebantur ex Hebraeorum fontibus tradita. Atque etiam poft hanc etatem, aliud legebant Gallicatie Ecclefie i aliud Romana. Denique Si excutias vetuftos codices mann defcriptos, quibusin publico celte tum utebantur , duos uix reperies inter fe confentientes. Certe conftat Auguſtinum codicibus uſum ; qui non vacabant mendis. Et tamen tot jam feculis conftitit fa Scripturis auttoritas. Si codicum varievas in totum abrogat fidem Scripturis, © apud Hebraeos, & apud Grecos, & apud Latinos variant. Qualo, quid pericali confequutum eft , quod fanttus Hieronymus Vetus & Novum Teſtamentum mundo jam ſeneſcenti ; ad Hebraam & Gracam veritaterm inftanravit ? Reclamatum eft tum 4 nonnallis , quibus ipſe fuis libris abunde fatisfacit : nec ob alind » opinor , reclamatam ; nifi qzod neftirent eas literas. Ar num hinc vel tantulam insommoadt natum eſt Chriſtiane religioni? AngaStinus fatetur ipfa codicum diftordia , fe non mediocriter adjutum fuiffe, dum quod bic parum apte dixerat , alter clarins ac rettins efferret, id quod vel fortuito fieri neceffe eſt. Quid deceffit Escangeliorem majeffati, quod ea Juvencus heroicis verfibus inclaferit? Ouod Arator idem anfus fit in Attis Apoftolorum ? Nos locosaliquot innovavimus » non tam ut elegantins redderemis , quam ut dilucidius ac fidelius. Quid aniem crat periculi , fi Paraphrafi totam orationem novaffemas 2 Id quod propemodum fecit Hieronymus in Veteri Teſtamento. Quibus hac placet Editio , quam ego nec damno, nec ma10, his ſica manet Editio, Sigquidem ca noſtra caſtigatione non laditur, fed redditur alluftrior , purior, emendatior. Tila legatur in fcholis, canatur in templis , citetur in concionibus Nullus obffat. Ilud aufim polliceri , quifquis hanc noftram domi legerit , uam rettins intelletturus eff. Proinde fi nihil offendit nifi novitas , © illa jam vetus olim nova fat, & hee nova, fi patiamur, olim vetus fuerit. Nimis imperiti oft hominis , libros annorum aftimare numero » 46 non potins spfaram rerum judicio. Optarim & ipſe , in Sacris Literis nihil efe depravatum 5 nihil diffidere. Aique id ut optare eff inproclivi, ita nec fait unquam, nec, opinor , futurum eft unquam. Qui pradicant inviolabilem divinarum Scripturarum antloritatem , his utroquefavermus pollice. Qui has ftiens depravat , contumeliam facit Spiritui Santo. Fatemur. Verum , hec majeftas in ipfis eft fontibus. Non erravit Eſaias , neque quifquam mutare nititur , quod ille Leripfit. Non lapfus eft Matthans, nemo corrigit quod ille tradidit. Cum Imierpretibus , cum feribis, cum depravatoribus nobis res eſt. Quad fi tota Jabaſcit antoritas , ob alizuot loca corrupta, oportuit Spiritum Santtum non minus affidere bibliographis quam Prophetis & Enangeliftis. Nufguam non adeft Spiritus Santtus, fedita vim exferit fuam , ut nobis portionem laboris relinquat. Auttoritas alla inviolabilis intra Prophetas & Apoftolos ant Euangeliftas fretit. Imo baceft ſumma Scripturarum lans, quod in tot linguas toties transfufe , toties ab hareticis vel mutilate vel depravata , tot modis incuria feribaram contaminata , tamen eterne veritatis vigorem obtinent. Sic omnibus malorum procellis follicitata , conftat Ecclefia. Is vero fublervit Spiritwi Santo À qui quod per homines depravatum eft , pro viribus priftine reftituit integritati, Nunquam defuturi funt qui depravent 5 proinde nunquam cefandum eft a fiudio caftigandi. Alind ef igitur facra Scriptura 5 alind qaod incommode veriernit daa rerpretes, ant fcribe corruperunt. Rurfisalind eft mutare publicam lettionens ; alind privata publicam vel emendare vel illaffrare. Atoui hac mire confandunt quidam, gui [bi videntur admodum dialettici. Negue refello quod ajent quidam, o quem in literis & apicibus latere myfteria , fi modo ills agnofcant hyperbolen. Alioqui non oportebat Scripturam haurire nifi e fontibus. Nam gai vertit in alienam linguam , a literis & apicibus longe lateque cogitur diftedere. De noniinibus Dei, prafertim de nomine tetragammato, mira jattant fedai , de nomine [ef nonnzlla Chriftiani , verum bec myſteria pereunt in tranflatione. : Quin ilind ipfum nomen fefe longe aliis elementis ftribitør apud Hebreos, aliis apad Exangeliftas ac Pan lum, Si tam feria res latet in pentlis & apicibus , cur Apoftoli; qui norant Hebraice, nomen illud (acrofan Etna non iifdem elementis nobis tradiderunt, quibus feribitur apud Hebraeos , guum toties in fèriptis fuis incrlcent ? Hoc argumento quam ergerem quendam , refpondit , nomen Jefa inomnibus Novi Teftamenti libris depravate ſcribi , legigue, Quod fi verum efa Jet, in tam inficui errore tot jam feculis caligaffet Ecclefia Catholica. Imo probabilizs eff fic Gracos ac Latinos valro fonuiffe nomen tllud, G Apoftolosufurpalfe receptam vocem , non follicitos de elementis & apicibus. Quin iidem Enangeliſte & Apofſtoli non frere tam (uperſtitioſi , in citandis Scripturarum teſtimoniis , interdum fequentes editionen Septuaginta , nonnunqaam cx Hebraoram fontibus adducentes , alias fno arbitrio reddentes fententiam, nec cum his, nec cum illi per omnia con= graentes. Jam quia attinet iftos refellere, qui non minus indotte quam impudenter folent vociferari , facinus effe non fe= vendum , ut quifguam corrigat Enangelia , caftiget Canticum, Magnificat , mutet Precationem Dominicam ? O vocem vix at= riga dignam , nedum Theologo, Ne mihi fuccenfeat ordo Theologicus j quod Theologvm nomino : illis indigneter potins , qui quum effent primi nominis I heologi, hac (editicfiffime vociferabamar, & adhuc vociferantur in ordinarits profesfionibus > [A= crisque concionibus. Sed ad rem. Fas eft nebulom cnsvis, Ewangelii codices depravare, & nefas crit quod depravatum efè reſtituere ? praefertim homini, ne quid dicam infolentius., in hoc genere literarum , nec indiligenti | nec inexercitato a que tot Gracis ac Latini voleminibus, totclarisfimis Auttoribus in confilium adfcitis ? Adshi plurimis argumentis vehementer probabile eft , univerfimT eftamentum Novum Grace feriptum fuiffe, non Latine. Corte fp quis excipiat Esangeliam juxta Mattheum, & unam ad Hebraos Epiftolam , de reliquo nulla controverfia eff. Proinde qui mutare paret , quod fori pisin fust ab Apoftolis & Enangeliftis, inhunc jure clamitent, quod corrigat Evangelia: nonin cam qai juxta Pontificum decreta ex Gracorum fontibus, ex facrorum Interpretam fententia fincera fide reponat , quod vel a feribis erat vitiatum , vel ab Interprete parum apte redditum ia Latinis codicibus, quum Grace [cripferint Apoftoli. Sed cur hec pluribus ago? quam divm Hieronymus compluribus epifolis hujas cauſe patronum Agat : qui nec ipfe , quum in re non ita disfimili laboraffet , calumnia caruit. Cryus emendatio fi exStaret , ant non fuiſiet nobis hoc laboris capiandum , aut feifer quod fequeremur. Thaque te quafo , lettor optime, quum occurret novatum aliquid a nobis , ne protinus ad ſolite leétionis geftem ac falivam rejictas ac damnes , quaft neceffe fit malum effe quicquid diverfum eff , Simal & me fraudans mea lande , © te operis utilitate: fed primune noftra conferto cum Grecis : quod quo promtius effet, illa è regione adjecimus, Expende num fidelins , num apertius , nam fignificantius expreferim , guam vetus Interpres. Nec hic rúrjum protinus in jus trabant , fi minus verbum verbo reſpondeat : id quod ut maxime coneris, ne fieri quidem poteſt. Si nefas efè ducant, ufquam alin teris ac fillabis difcedere , cur hic Interpres pasfim id aufus of? , aliquoties nulla nec adaëtus necesfitate , necinvitatus te tilitate , fed velut in re ledicra lafciviens & ofcitans ? Quod fi licet alicubi à literis ac fjllabis recedere , ut certe licet, Jime comperies fententias majori fide reddidifè quam ille reddiderit , ne damna quod novum eft, fed amplettere quod offreius. fam fi collatio tibi non fatisfacit, ne continno pronuncies. Confile noftras- Annotationes , qua fortaffe tibi vel anétoe ritare teftium , vel rationibus adduclis , fatisfacient. Fit interim ut diverfa fit letto, fit ut iifdem ex verbis complures fenfus accipi poffint. Nos primum unicam dumtaxat lectionem. proponimus. Nec enim aliter poteramus. Caterum in Annota» mets
