Page 35 [35]
OCR
XXV beidle gevallen evenwel mag Erasmus gezegd worden de bron geweest te zijn, waaruit geput werd. Eiene dergelijke onzekerheid zal zich ook voordoen bij het bepalen van de onderlinge verhouding, waarin de latere Verzamelingen tot elkander staan; want, dat een verzamelaar van spreekwoorden de bronnen noemt, waaruit hij geput heeft, behoort onder de zeldzaamheden. Daar nu echter de meeste Verzamelaars stilzwijgend den schijn hebben aangenomen alsof zij uit datgene, wat voorhanden was en ls gemeen goed beschouwd wordt, zelf hebben opgezameld, zoo zal de vraag, of iemand voor oorspronkelijk schrijver mag gehouden worden, dan wel of hij nen beslist worden dan door onderlinge vergelijking. Indien geen andere bewijzen aanwezig zijn, zal men om enkele weinige spreekwoorden, die in twee Verzamelingen eensluidend worden aangetroffen, niet dadelijk mogen beweren, dat de eene uit «de andere heeft overgeschreven. Maar wel zal men m. i. daartoe mogen besluiten, wanneer òf dit aantal van volkomen gelijke redacties zoo groot is, dat daarin genoegzame grond voor zulk een vermoeden gelegen is; Of wanneer in beidie Verzamelingen een spreekwoord in dier voege wordt verklaard, dat daarbij op æelijke wijze, hetzij naar een ander spreekwoord hetzij naar eene of andere gescihiedenis verwezen wordt; òf eindelijk, hetgeen wel het meest voorkomt, wanneer’ verschillende niet samenhangende spreekwoorden in beide Verzamelingen in dezellfde volgorde worden opgegeven, of althans op slechts geringen afstand en, om zoo ite zeggen, op dezelfde bladzijde. Die Beachtung der Reihenfolge ist für die Ermittelung der Quellen von Bedeutung, is eene zeer juiste opmerking van Ottow, in: Anzeiger für Kunde der deutschen Vorzeit (XIL. Jhrg. N. F.) 1865. Sp. 13. Wilde men bij zoodanige beoordeeling volkomene zekerheid hebben, dan zou het noodiig zijn alle Verzamelingen, die ooit vervaardigd zijn, te vergelijken. Daar echter wel niemand ooit daartoe in de gelegenheid zal komen, kan men slechts oordeelen uit hetgeen men ziet. En daarmede zal men zich moeten te vreden stellen, tot diat betere inlichtingen door anderen gegeyen worden, die over meer hulpmiddelen kunnen beschikken. Het gaat hiermede dus even als met het onderzoek naar den eersten zegsman van een spreekwoord. Men houdt daarvoor den oudsten schrijver, bij wien men dit gevonden heeft, doch wordt er later een oudere ontdekt, dan gaat het auteurschap op dezen over en moet dus aan den anderen ontzegd worden. Om nu althans eenigszins te kunnen oordeelen over de mogelijkheid of van de door mij onderzochte Verzamelingen de eene van de andere heeft overgenomen, zal ik ze hier naar tijdsorde opgeven. Daarbij zal ik dan ook telkens weder mededeelem, wat mij ten opzichte van iedere verzameling zelve of van haren vervaardiger,, hetzij door eigen onderzoek hetzij door de inlichtingen yan anderen, is bekend gewowden en der vermelding waardig is. IV
